Mapa litolóxico de España: tipos de rochas e relevo
Mapa litolóxico de España
Trátase dun mapa temático corocromático, no que se utilizan cores (ou tramas) para expresar calidades do terreo (neste caso, o tipo de rochedo da Península). Para representar a variedade litolóxica usáronse varias cores:
- Vermello: áreas de predominio de rochas silíceas.
- Verde: áreas de predominio de rochas calcarias.
- Ocre: áreas de predominio de rochas arxilosas.
Orixe do relevo peninsular
O relevo que atopamos na península é o resultado dunha serie de etapas oroxenéticas e de erosión que se foron alternando durante millóns de anos. En cada área vanse modelar distintos tipos de relevo en función das características da rocha e do seu comportamento ante a erosión.
En primeiro lugar, na área silícea atópanse materiais precámbricos e paleozoicos (os máis antigos da península, xa que se formaron na oroxénese herciniana), que son rochas ígneas ou magmáticas (consecuencia do arrefriamento da lava) e metamórficas (fórmanse a partir da transformación das rochas ígneas e sedimentarias; son as máis duras e compactas). Nas ígneas, segundo a súa formación, pódense diferenciar dous tipos: a extrusiva, que se solidifica no exterior (como exemplo atopamos o basalto), e a intrusiva, que se solidifica no interior (como exemplo temos o granito).
Esta área está localizada na zona oeste peninsular (Galicia, León, Estremadura e Huelva), con ramificacións no occidente da Cordilleira Cantábrica, o Sistema Central, os Montes de Toledo e Serra Morena. Illadamente pódese atopar noutras áreas de orixe antiga, como o Pireneo Axial, sectores do Sistema Ibérico, a Cordilleira Costeiro Catalá e a Cordilleira Penibética. En toda esta área a rocha predominante é o granito, aínda que tamén hai lousa, cuarcitas e gneis.
Relevos da área silícea
Nesta área dánse dous tipos de relevos:
- Nuns casos, o granito é alterado quimicamente e en profundidade pola auga, de tal xeito que os seus cristais se descompoñen e se transforman en areas pardoamarelentas, que poden acadar grandes espesores en vales e en zonas de pouca pendente.
- Noutros casos, altérase a partir das diaclasas ou fracturas da rocha, que varía segundo a altitude: nas áreas de alta montaña, as rochas rompen ao filtrarse a auga polas fracturas e ao xear aumenta de volume e rómpeas. De aquí fórmanse cristas agudas, escarpadas e dentadas, canchales ou acumulacións de rochas rotas ao pé da montaña.
Nas zonas menos elevadas, se se produce a partir de diaclasas paralelas á superficie, o granito desfaise, xerando unha paisaxe suavemente ondulada, de formas redondeadas (domos). Se as diaclasas son perpendiculares, fórmanse bólas; se se amontoan unhas sobre outras, forman berrocais, nos que son típicos os tores (amoreamento de bólas) e as rochas cabaleiras (bólas en equilibrio sobre outras de superficie máis pequena). Outras veces as bólas dispóñense de xeito desordenado na ladeira ou ao pé da montaña (caos granítico).
Área calcárea
A área calcárea está formada por sedimentos da era secundaria pregados durante a terciaria, na que se deu a oroxénese alpina (afecta tanto aos macizos antigos como aos materiais que se foron sedimentando aos pés dos macizos). Os terreos calcáreos forman unha “Z” investida que se estende polos Prepireneos, os Montes Vascos, o sector oriental da Cordilleira Cantábrica, o Sistema Ibérico, parte da Cordilleira Costeiro-Catalá e a Cordilleira Subbética.
A rocha predominante é a calcaria, unha rocha dura que se fractura formando gretas e que se disolve facilmente coa auga de choiva. Orixina un relevo cárstico con formas características, dando lugar a formas superficiais (lapiaces e dolinas) e formas subterráneas (simas e covas).
Área arxilosa
Finalmente, a área arxilosa está formada por materiais sedimentarios de fácil erosión, como as arxilas, margas e xesos. Foron materiais depositados a finais do Terciario e no Cuaternario. Áchase nas depresións do Douro, Tajo, Guadiana, Ebro e do Guadalquivir, en zonas afundidas e chairas costeiras mediterráneas.
O relevo da área arxilosa é basicamente horizontal, xa que son terreos non afectados por pregamentos posteriores. A súa erosión é rápida, debido á brandura dos materiais. Os ríos abren vales que separan estruturas horizontais, que son pronto desgastadas, dando lugar a relevos suavemente ondulados (cárcavas ou badlands, mesas, múelas e cerros testemuña).