Magnitudeak eta Neurketa: Lehen Hezkuntzarako Gida Didaktikoa

Ikaslearen Garapena eta Neurketa-Teknikak

Ikasleari beharrezko ezagutzak eta prozedurak eskaini beharko zaizkio. Horrez gain, kalkulua zein egoeratan den beharrezkoa azaldu beharko da, ikaslearentzat teknika egokiena aukeratuz (egoerara egokitua), modu autonomoan hautatzeko eta lan egiteko gaitasuna gara dezan.

Magnitudeak: Kontzeptua eta Ezaugarriak

Zer da neurtzea? Magnitude bat dagokion patroi-unitatearekin konparatzea da, magnitudea aldez aurretik ezarritako patroian zenbat aldiz errepikatzen den ikusteko. Magnitude kopuru bati zenbakien bidezko balio bat esleitzea dakar; ondorioz, neurriak aritmetizatzen ditugu.

• Gauzen propietate bat zenbagarria denean, magnitude esaten zaio.
• Adibidez, pertsona bat pisatzean bere pisua neurtzen ari gara; altuera neurtzean, luzera.
• Korrika dabilen pertsona baten azkartasuna neurtuko bagenu, magnitude berri bat neurtuko genuke: abiadura.
• Abiadura neurtzeko, pertsonak egindako ibilbidea eta erabilitako denbora erlazionatu beharko lirateke.

Magnitude motak

• Oinarrizko magnitudeak: Luzera, masa eta denbora.
• Magnitude eratorriak: Azalera, bolumena eta abiadura.

Neurketa: Errealitatea Ulertzeko Tresna

Zergatik eta zertarako neurtu? Neurketaren erabilgarritasuna errealitatea ulertu, deskribatu eta interpretatzean datza. Horretarako, zenbakia eta unitatea eman behar dira, eta horien esanahia argi izan behar dugu.

Adibideak: "Arbelak nire sei pauso neurtzen ditu" edo "Etxetik ikastolarako distantzia Pirritx eta Porrotxen lau abesti dira".

Patroi horiek erabilita, ikasleak ulertuko du neurketa ez dela beti zehatza izango. Kasu horietan, neurketa hurbilketa edo estimazio bat izango da (adibidez: "pauso bat eta pixka bat gehiago neurtzen du").

Neurketaren Bilakaera eta Patroiak

1. Patroi naturalak: Pausoa, oina, besoa, arra (palmoa). Honek aldakortasun handia suposatzen zuen, eta ondorioz, arazo asko sortzen ziren zehaztasuna bilatzerakoan.
2. Ratioaren bidezko neurketa: Neurria patroitzat hartzen den unitatearen eta neurtu nahi den propietatearen arteko konparaziotik datorren ratioa erabiliz adierazten da.

Patroi motak

• Patroi arbitrarioak: Norberak aukeratzen dituenak dira (boligrafo bat, ohol bat...), baina beti gurekin eraman beharko genituzke. Adibidez, baldosak erabiltzea. Umeek hasieran ez dakite zer den zentimetroa edo metroa.
• Denboraren kudeaketa: "Gaur", "orain", "atzo" edo "gero" bezalako hitzak erabili orduak azaltzeko. Errutinak magnitudeak ezagutzen eta ulertzen laguntzen die.

Ikasleen Beharrizanak eta Irakaslearen Lana

Errealitatea deskribatzerakoan, magnitudeak komunikatzeko beharra dute ikasleek. Behar horri erantzuteko, neurketa-patroi desberdinekin esperimentatu beharko dute:

• Patroi naturalak.
• Patroi arbitrarioak.
• Patroi konbentzionalak.

Irakasleen lana: Egoera egokienak eskaini beharko dizkio ikasleari, unitate-kontzeptua ezagutzeak duen garrantzia azpimarratuz.

Magnitudeen Ezagutza Lehen Hezkuntzan

Gure ikasleek LHra heltzean, luzera, masa/pisua, edukiera eta denborari buruzko oinarrizko ezagutzak dituzte, esperientziaren eta manipulazioaren bidez lortutakoak:

• Asko / gutxi.
• Konparazioak eta parekatzeak.

Ideia hauek izango dira irakasleon abiapuntua. Helburuak honakoak dira:

• Neurtzea eskatzen duten egoerak identifikatzea.
• Ohiko eta ezohiko neurri-tresnak ezagutzea eta erabiltzea, problema xumeak ebatziz.
• Eginkizun eta zikloen iraupena kalkulatzea denbora-unitatetan (eguna, astea, hilabeteak, urtaroak...).
• Eguneko jarduerak denboran kokatzea (goiza, eguerdia, arratsaldea...).

Magnitudeen Sailkapena: Geometria eta Fisika

Geometria

• Segmentuen luzera eta distantziak.
• Azalera (lauak edo kurbatuak).
• Solidoen bolumena.
• Angeluen anplitudea.

Fisika

• Masa eta pisua.
• Edukiera (bolumenarekin erlazionatuta).
• Denbora.
• Tenperatura, dentsitatea eta abiadura (ingurunearen ezagutza).

Zenbakiak eta eragiketak: Guzti horien neurketa eta kalkuluak egiteko ezinbestekoak dira.