Maastrichteko Ituna (1992): Europako Batasunaren Sorkuntza eta Ezaugarriak

Maastrichteko Ituna (1992) Europa bateratzeko urrats erabakigarria izan zen.

Testuingurua eta Itunaren Sinadura

1990ean, François Mitterrand Frantziako presidenteak eta Helmut Kohl Alemaniako kantzilerrak elkarrekin lan egin zuten Europaren bateratze-prozesua indartzeko asmoz. Bien arteko adostasun politikoak bidea ireki zuen Maastrichteko Itunarentzat, 1992ko otsailaren 7an sinatua eta urte bereko azaroaren 1ean indarrean sartu zena. Itun honek Europako Batasuna (EB) formalki sortu zuen, eta Europako Erkidegoaren izaera aldatu zuen, helburu ekonomikotik haratago doan proiektu politiko eta sozial bihurtuz.

Itunaren Ezaugarri Nagusiak

1. Europako Hiritartasuna

   Estatu kideetako herritar guztiek Europako hiritartasun berria lortu zuten, zeinak eskubide politiko eta sozial gehiago eman zizkien. Adibidez, EBko herritarrek beste estatu kide bateko udal-hauteskundeetan parte har zezaketen, eta enbaxadetan babes diplomatikoa eskatzeko aukera zuten.

2. Ekonomia eta Moneta Batasuna (EMB) eta Euroa

   Itunak Ekonomia eta Moneta Batasuna (EMB) ezarri zuen, eta horren barruan erabaki zen euroa sortzea. 1999an hasi zen erabiltzen kontu elektronikoetan, eta 2002an billete eta txanpon fisikoak sartu ziren. Europako Banku Zentralak (EBZ) moneta-politika koordinatu zuen, inflazioa kontrolatuz eta euroaren egonkortasuna bermatuz.

3. Europako Legebiltzarraren Boterearen Handitzea

   Legebiltzarrak ahalmen gehiago lortu zituen legegintza-prozesuan, eta Kontseiluaren aurrean parekidetasun handiagoa lortu zuen (*kodekidetza* edo *codecision* prozedura). Horrek demokratizazioa areagotu zuen EBn.

4. Kohesio Politika eta Funtsak

   Kohesio Funtsa sortu zen, batez ere Grezia, Portugal, Irlanda eta Espainiari (G, P, Ir, E) laguntzeko, haien garapen ekonomikoa eta azpiegiturak hobetzeko. Nekazaritza Funtsa (PAC), Europako Funts Soziala (enplegua bultzatzeko) eta FEDER (eskualdeen garapenerako) ere berrantolatu ziren.

5. Hezkuntza eta Gazteria Programak

   Erasmus programak garrantzi handia izan zuen gazte europarren artean, baita ere Socrates (hezkuntza orokorra) eta Leonardo Da Vinci (lanbide-heziketa) programek, herrialdeen arteko lankidetza sustatzeko.

6. Justizia eta Barne Arazoak

   Estatuen arteko lankidetza areagotu zen, eta Europol (Europako Polizia Agentzia) sortu zen 1998an, krimen transnazionalaren aurkako borrokan.

7. Kanpo Politika eta Segurtasun Komuna (PESC)

   EBk kanpo-harremanetan ahots komun bat izateko helburua ezarri zen, Gerra Hotzaren amaierako testuinguruan (1991n Sobietar Batasuna desagertu zen).

Ondorioak eta Zabalkuntza Berriak

Maastrichteko Itunak Europaren sorrera eta EBren botere politikoaren sendotzea ekarri zituen. 1995ean, "Hamabosten Europa" osatu zen Austria, Finlandia eta Suedia batuta. Alemaniaren bateratzeak (1990) eta Ekialdeko Europako herrialde demokratikoen interesak EBn sartzeko prozesua azkartu zuten, geroko zabalkuntzetarako (2004, 2007) bidea prestaturik utziz.

Laburbilduz, Maastrichteko Ituna Europako historiako mugarri garrantzitsuenetako bat izan zen, merkatu bakar batetik haratago doan erakunde politiko bateratu baten aldeko apustua eginez. Europaren sorrerak eta eskubide sozialen garapenak gaur egungo Europaren oinarriak ezarri zituzten.