Lurraren Egitura, Gradientea eta Plaken Tektonika

Gradiente Geotermikoa

Lurraren barrurantz tenperatura handitzeari deritzo. Gutxi gorabehera, 30 gradu 1 km-ko sakoneran.

Jatorria

• Meteoritoen talkak.
• Elementu erradioaktiboen desintegrazioa.

Lurraren Eraketa (Formazioa)

1. Duela 4.500 milioi urte inguru, gure planeta ia guztiz urtuta zegoen.
2. Materialak dentsitatearen arabera antolatu ziren: burdinak nukleoa osatu zuen, mantuko material harritsuak nukleoaren gainean flotatzen geratu ziren, eta haren gainean hasi zen lurrazala osatzen.
3. Harri urtutik ateratako gasak metatzen joan ziren, atmosfera osatuz. Ur-lurruna kondentsatu zen, hidrosfera osatuz.
4. Gaur egun, sumendiek gas eta ur-lurrun asko botatzen dute, atmosferaren eta hidrosferaren bolumena handituz.

Lurraren Geruzak

Lurrazala: Geruza Harritsu Mehe eta Solidoa

1. Azal Kontinentala: 30-70 km-ko lodiera. Granitoz osatuta gehienbat. Eremu askotan harri sedimentarioz eta kontsolidatu gabeko sedimentuez estalita dago gainazala.
2. Azal Ozeanikoa: 10 km-ko lodiera. Basaltoz eta gabroz eratuta.

Mantua

2.900 km-ko sakoneraraino. Peridotitaz osatuta dago.

• Goi Mantua: Lurrazalaren oinarritik 670 km-ko sakonerarainoko zatia.
• Behe Mantua: 670 km-tik 2.900 km-ra arte.

Nukleoa

Metalez osatuta: %85 burdina, %5 nikela, %10 elementu ez-metalikoak.

• Kanpo Nukleoa: 2.900 km-tik 5.150 km-ra.
• Barne Nukleoa: 1.200 km-ko erradioa duen esfera.

Plaken Ertzetako Prozesu Geologikoak

Ertz Eraikitzaileak: Dortsal Ozeanikoak

Plaken ertz eraikitzaileak dira. Ezaugarriak:

1. Haustura-eremuak, milaka kilometroko luzera. Jarduera bolkaniko handia dago.
2. Konbekzio-korronte dibergenteek distentsio-esfortzuak sortzen dituzte.
3. Magmak barrutik egiten duen presioak hausturaren bi ertzak altxatzen ditu, dortsala erliebea osatuz. Sakonuneak rift du izena.
4. Rift eremuan azala mehea eta hautsita dago.

Ertz Pasiboak: Faila Eraldatzailea

Dortsalak haustura etenak dira. Hauek sarritan eteten dira, hasierako tokitik kilometro batzuk ezkerrerago edo eskuinerago jarraituz. Ozeano hondoan ebakidura-eremua ageri da, Faila Eraldatzailea.

Bi ezaugarri nagusi:

• Sismikotasun handia.
• Ebakidura-higidura oso aktiboa.

Ertz Suntsitzaileak: Subdukzio-Eremua

Subdukzio-eremuetan litosfera ozeanikoa tolestu eta mantuan hondoratzen da. Litosfera ozeanikoaren suntsiketa-eremuak dira. Hondoratzen den plaka beti ozeanikoa izaten da.

1. Litosfera ozeanikoa suntsitzen da.
2. Hondoratzen den plakak sismikotasun handia sortzen du.
3. Magmatismoa sortzen da.
4. Gainerako plaka loditu egiten da, eta horren ondorioz mendikate bolkanikoa sortzen da.

Metamorfismoa gertatzen da, tenperatura eta presioa handitzen direlako.

Talka Ertzak: Talka Orogenoak

Bi plaka kontinentalek talka egiten dutenean, plaka bat bestearen gainean geratzen da, eta higidura konbergentea gelditu egiten da.

1. Talka egin aurretik plaken artean zeuden sedimentuak deformatu, hautsi eta bi plaken arteko jostura-eremuan pilatzen dira, Talka Orogenoa izeneko erliebea osatuz.
2. Orogenoak egoera isostatikoa du.
3. Granito-plutoien gunea sortzen da, metamorfismoa eta magmatismoa sortzen direlako lehenago.
4. Sismikotasun handia sortzen da; talkaren ondorioz hausturak ere izaten dira.