Literatura Galega de Posguerra: Historia, Exilio e Autores

Contexto histórico e consecuencias da Guerra Civil

As consecuencias da Guerra Civil (1936 – 1939) foron devastadoras para o país:

• Paso da República á ditadura fascista.
• Retroceso nos dereitos civís e fin das liberdades.
• Desigualdade estrutural entre homes e mulleres.
• Instauración do medo, a fame e a miseria.
• Exilio exterior ou interior.

A cultura galega entre 1936 e 1950

Durante este período, a cultura sufriu unha forte represión:

• Editoriais e bibliotecas foron saqueadas.
• As iniciativas científicas, como o Seminario de Estudos Galegos, foron ilegalizadas.
• Os autores e autoras que permaneceron en Galicia foron silenciados.
• Castelao publica os seus Álbums da guerra.
• No exilio, reorganízase o campo cultural galego.
• Imponse unha ideoloxía uniformizadora: o español será o único idioma oficial do Estado.

Personalidades da nosa cultura

• Encarceradas e/ou asasinadas: Ánxel Casal, Camilo Díaz Baliño e Xoana Capdevielle.
• No exilio: Castelao, Rafael Dieste e Luís Seoane.
• Silenciadas no interior: Ramón Cabanillas e Otero Pedrayo.

Recuperación cultural dentro de Galicia

A partir de mediados dos anos 40 comeza unha lenta recuperación:

• Ata 1946 case non aparecen libros en lingua galega.
• En 1947 publícase Cómaros verdes, de Aquilino Iglesia Alvariño.
• Xorden publicacións periódicas que recollen textos en galego.
• Vén á luz novas iniciativas editoriais que publican no idioma propio.

A literatura no exilio

Os principais destinos dos exiliados foron Cuba, México, Venezuela, Uruguai e, especialmente, Arxentina. Alí desenvolvéronse importantes accións culturais:

• Fundación de editoras e publicacións periódicas.
• Creación de colectivos teatrais.
• Emisión de programas radiofónicos en galego.

Xéneros literarios no exilio

• Poesía: As liñas máis relevantes son o neotrobadorismo, a poesía social e o intimismo. Destacan Florencio Delgado Gurriarán e Luís Seoane.
• Narrativa: O tema predominante é a Guerra Civil e as súas consecuencias. Destacan Ramón de Valenzuela e Silvio Santiago.
• Teatro: Conviven a tendencia costumista e a innovadora. Destacan Castelao e Blanco Amor.
• Ensaio: Búscase a reflexión sobre Galicia e o conflito bélico. O máximo expoñente é Sempre en Galiza de Castelao.

Luís Seoane: Intelectual e artista

Luís Seoane naceu en Bos Aires en 1910. Volveu a Galicia con 6 anos e mostrou un temperán interese pola pintura. Militou no Partido Galeguista (PG) e exiliouse en Bos Aires, onde mantivo unha vida cultural moi activa. En 1960 regresou a Galicia para poñer en marcha o Laboratorio de Formas de Galicia. Faleceu na Coruña en 1979.

A obra literaria de Luís Seoane

Na súa poesía reflíctense as experiencias da contenda e o drama da emigración, presentes en obras como Fardel de eisiliado ou A maior abondamento. A denuncia social é o motor de títulos como Na brétema, Sant-iago ou As cicatrices.

Características do seu estilo

• Linguaxe directa e creación de imaxes potentes.
• Alternancia de versos curtos e longos.
• Pouca atención á métrica tradicional.

"Na Galiza, ese vello pobo, carballo carcomido de raios e bestigos, loita, desde hai séculos, o home coas ratas."

Literatura galega de posguerra en Galicia

O artellamento de iniciativas editoriais foi clave para a supervivencia do idioma:

• Editorial Monterrey (1950).
• Editorial Galaxia (1950): Supuxo unha revolución cultural. Ao seu redor artellouse a renovación literaria e dirixiu os fíos da cultura galega durante décadas.

A Editorial Galaxia

Fundada por mocidade agrupada arredor do suplemento cultural do xornal La Noche, tivo como primeiro presidente a Otero Pedrayo. A súa primeira obra publicada foi Antífona da cantiga de Ramón Cabanillas. Destacan as súas coleccións Illa Nova (narrativa) e os cadernos Grial.

A narrativa de posguerra

Os autores máis representativos son Blanco Amor, Ánxel Fole, Cunqueiro e Neira Vilas. As súas liñas temáticas inclúen:

• Continuación da narrativa de preguerra.
• Socialrealismo e inspiración na literatura popular.
• Realismo fantástico.

Eduardo Blanco Amor

Nado en Ourense en 1897, emigrou a Arxentina aos 19 anos, onde exerceu como xornalista. Regresou a Galicia en 1931 como correspondente e entrou en contacto coa Xeración do 27. Tras traballar cos exiliados en Bos Aires, afincouse definitivamente en Galicia en 1965. Morreu en 1979.

Trazos da súa narrativa

• O tema principal é o paso da infancia á idade adulta.
• Protagonistas nenos ou adolescentes (Os biosbardos, Xente ao lonxe).
• O espazo principal é Auria, trasunto literario de Ourense.

Obras fundamentais

• A esmorga (1959): Protagonizada polo Bocas, o Milhomes e o Castizo. Narra unha xornada de esmorga en Auria que remata en crime. Destaca polos seus tres niveis narrativos.
• Os biosbardos (1962): Contos autobiográficos ambientados nunha Auria desaparecida, narrados en primeira persoa por nenos.
• Xente ao lonxe (1972): Ambientada en Auria, segue o crecemento de Suso, un neno de clase popular.

Ánxel Fole

Nado en Lugo en 1903, militou no PG e colaborou na prensa da época. A guerra desorientouno e refuxiouse no rural lugués, o que intensificou a súa faceta como escritor. Morreu en 1986.

Estilo e temas de Ánxel Fole

A súa obra entronca coa tradición popular galega, actualizando mitos e lendas cunha linguaxe próxima á oralidade. Os seus temas principais son o misterio, o medo, a superstición e o humor, sempre en espazos rurais de Lugo.

Obras principais

• Á lus do candil (1953): 14 relatos.
• Terra brava (1955).
• Contos na néboa (1973).
• Historias que ninguén cre (1981).