Curros Enríquez e Eduardo Pondal: obras, temas e conceptos da Literatura Galega do Rexurdimento

A Literatura Galega do Rexurdimento: Curros Enríquez e Eduardo Pondal

I. Manuel Curros Enríquez (1851-1908)

1. Cales son as obras máis importantes de Curros Enríquez?

As obras máis importantes son: Aires da miña terra e O Divino Sainete.

2. Que tres liñas temáticas hai en "Aires da miña terra"?

• Poesía social ou cívica: Curros cría na función social da poesía e entendía que o poeta debía estar comprometido co pobo e denunciar os problemas da sociedade. Boa parte dos seus poemas reflicten as súas críticas, que se dirixen contra a Igrexa por fomentar o fanatismo e a superstición, que provocan a ignorancia e o atraso. Tamén ataca os fidalgos e os caciques, que son os beneficiarios dos foros e impostos que escravizaban os labregos, provocando a súa pobreza e obrigándoos á emigración.
• Poesía costumista: Esta temática ten unha escasa presenza na súa obra e, en ocasións, combínase coa temática social. Son costumistas os tres poemas premiados en Ourense en 1877: “A Virxe do Cristal”, “Unha voda en Einibó” e “O Gaiteiro”.
• Poesía intimista: Son poucos os poemas en que Curros expresa a súa propia situación anímica. Neles trata acontecementos familiares, como a felicidade polo nacemento do seu primeiro fillo, ou a dor pola morte da súa nai e a do seu segundo fillo, e noutros ofrece unha visión pesimista da existencia.

3. Resume o argumento da súa obra “O Divino Sainete”

Tomando como modelo a Divina Comedia de Dante, relata unha imaxinaria peregrinación a Roma para gañar o Xubileu. Realiza a viaxe acompañado de Francisco Añón nun tren de sete vagóns, que simbolizan os sete pecados capitais. En cada vagón viaxan diferentes persoas representativas da Galicia da época, entre elas o xuíz Mella, o bispo Cesáreo, Emilia Pardo Bazán, etc.

Cando chegan a Roma, visitan o Vaticano e son recibidos polo Papa León XIII, a quen lle piden que renuncie ás riquezas e leve unha vida humilde. O Papa prométeo, mais os dous poetas poñen en dúbida a súa palabra.

4. Explica por que se pode considerar a Curros como un poeta anticlerical.

A Curros pódese considerar como un poeta anticlerical porque as súas críticas diríxense á Igrexa como institución corrupta que favorece o fanatismo, a superstición e a ignorancia. Tres dos poemas de Aires da miña terra provocaron que o bispo de Ourense enviase un comunicado a todas as parroquias da diocese prohibindo a lectura do libro por considerar que atentaban contra os dogmas da fe católica. O poeta foi excomungado e sometido a un proceso penal.

II. Eduardo Pondal (1835-1917)

5. Cales son as obras máis importantes de Eduardo Pondal?

As obras máis importantes de Pondal son: Os Eoas e Queixumes dos Pinos.

6. Que dúas liñas temáticas hai en “Queixumes dos Pinos”? Explícaas.

• Poesía épico-lírica: Pondal recrea unha mitoloxía celta, na que cobra especial protagonismo Breogán. Pondal vese a si mesmo como un bardo que guía o pobo sometido e pretende facelo coñecedor do seu heroico pasado celta a fin de que procure a súa redención e a liberación colectiva. A poesía de Pondal caracterízase por elementos procedentes de distintos ámbitos culturais, como o celtismo e o helenismo.
• Poesía lírica: Os temas principais son:
  • Natureza: Aparece en estado puro, atemporal, sen presenza de humanos.
  • Muller: É vista desde unha dobre perspectiva: unhas veces de xeito romántico e outras desde unha perspectiva misóxina e sexista.

7. Que é un bardo? Por que Pondal se considera Bardo de Galicia?

Pondal vese a si mesmo como un bardo que guía o pobo sometido e pretende facelo coñecedor do seu heroico pasado celta a fin de que procure a súa redención e a liberación colectiva.

8. Responde brevemente: Que é o celtismo? Como é a lingua que utiliza Pondal?

O Celtismo: os elementos do mundo celta están representados pola identificación do poeta cun bardo, pola presenza do dólmen como vestixio do pasado e, sobre todo, a figura de Breogán. É unha lingua moi culta e moi traballada.

III. Conceptos Lingüísticos Fundamentais

A continuación, defínense algúns conceptos clave sobre a variedade e a normativa da lingua galega:

• Lingua estándar: É o modelo de lingua que seguen todos os falantes. Esta variedade é a empregada principalmente nos medios de comunicación e no ensino. É boa para o galego.
• Vulgarismo: Son formas incorrectas que consisten na alteración do vocalismo e do consonantismo das palabras. Son bos para o galego.
• Dialectalismos: Formas pertencentes á lingua falada nas diversas zonas de Galicia, que difiren das normativas. Son bos para o galego.
• Hipergaleguismo: Ás veces empréganse formas ultracorrixidas de palabras galegas, pero que algúns falantes consideran non galegas por coincidiren coas castelás. Son malos para o galego.
• Castelanismos: Os castelanismos son un claro exemplo das interferencias que o castelán provoca sobre o galego. Hai varios tipos: fonéticos, ortográficos, morfosintácticos, léxicos e semánticos. Son malos para o galego.