Literatura Galega do Rexurdimento: Rosalía, Pondal e Curros

Rosalía de Castro (1837-1885)

Foi a principal renovadora da poesía galega. Coa publicación do seu primeiro libro, Cantares gallegos (1863), dáse por inaugurado o chamado Rexurdimento.

Cantares gallegos (1863)

• Prólogo: reivindica e xustifica o uso do galego.
• 36 poemas: a partir de cantares, romances e coplas populares.

Temática:

• Costumista: descrición de tipos e costumes (personaxes populares, traballos do campo, romarías, festas, costumes...).
• Protesta social: sitúase do lado dos desfavorecidos, denuncia problemas concretos como a emigración e a fame, as inxustizas que as causan e as súas consecuencias.
• Intimista: reflíctense sentimentos do eu lírico como a morriña, o amor, a soidade, etc.
• Composicións de carácter patriótico: hai un recoñecemento do carácter diferencial do pobo galego e unha denuncia da marxinación e maltrato a que está sometida Galicia e os galegos.
• Reivindicación da lingua galega: pretende dignificar o galego demostrando que é unha lingua válida para a expresión literaria.

Os poemas son de estilo claro e popularizante, con versos de arte menor e rima asonante.

Follas novas (1880)

• Prólogo
• 137 poemas organizados en 5 partes:

• "Vaguedás": as mulleres escritoras e a súa propia obra. Pesimismo vital e lamento polo ánimo xuvenil perdido imposible de recuperar.
• "Do íntimo": desacougo pola brevidade dos momentos felices. O suicidio. Amor e desamor. Críticas á Igrexa. Xustifica a violencia como reacción aos abusos.
• "Varia": lamento polo sufrimento dos desfavorecidos. Dor por amor, pola brevidade do tempo e o suicidio; polo pasaxeiro dos momentos felices.
• "Da Terra": denuncia os abusos que se cometen co pobo galego e, en especial, coas mulleres.
• "As viúvas dos vivos e as viúvas dos mortos": a emigración e os problemas sociais derivados, especialmente o desamparo en que queda a muller. Abusos dos poderosos contra os labregos. Chamamento aos poetas para que se comprometan coa realidade social galega.

Eduardo Pondal (1835-1917)

Tres liñas temáticas que caracterizan a súa obra:

• Bardismo: o poeta considérase o bardo/vate do pobo galego. Eríxese como o guía e cantor das fazañas heroicas do pobo galego.
• Celtismo: Pondal crea un pasado glorioso para o pobo galego. Os galegos proceden do valoroso pobo celta.
• Helenismo: influencias de Homero e do mundo grego para recrear o pasado glorioso dos galegos.

Obra:

Queixume dos pinos (1886)

• 91 poemas.
• Reivindica o pasado glorioso celta do pobo galego.
• Chama o pobo a loitar pola súa dignidade.
• Defensa da lingua galega.
• Sente a incomprensión do pobo.
• Comuñón da voz lírica coa paisaxe galega, especialmente coa de Bergantiños.
• Reacción melancólica ao paso do tempo.

Os Eoas (póstumo, 2005)

Epopea do pobo galego moi influenciada por Os Lusíadas de Luís de Camões, o poeta nacional portugués.

Manuel Curros Enríquez (1851-1908)

Aires da miña terra (1880)

• Defensa do progreso.
• Denuncia da inxustiza e do abuso de poder.
• Ataca o fanatismo relixioso: anticlericalismo e anticaciquismo.

O divino sainete (1888)

Poema narrativo de tipo satírico en que o autor parodia a Divina comedia de Dante. Está composto por 512 tríades de versos octosílabos con rima consonante.

Morfoloxía Verbal: O Verbo en Galego

Indicativo

• Presente: ando, bates, parte.
• Copretérito: andaba, batía.
• Pretérito: andei, andaches, batín.
• Antepretérito: andara, andaramos.
• Futuro: andarei, baterás.
• Pospretérito: andaría, bateriamos.

Subxuntivo

• Presente: ande, vaiamos.
• Pretérito: andase, batésemos.
• Futuro: andar, andares, bater, andarmos, baterdes.

Imperativo

anda, andade, bate, batede, parte, partide.

Formas non persoais e Infinitivo Persoal

• Infinitivo Persoal: -ar, -es, -ar, -mos, -des, -en.
• Infinitivo Non Persoal: andar, bater, partir.
• Xerundio: andando, batendo.
• Participio: andado, batido, partido.