Literatura Galega da Posguerra ao Final do Século XX: Prosistas e Poetas Esenciais

A Prosa Galega da Posguerra (Anos 50)

A primeira novela da posguerra non apareceu ata o ano 1950. Nesta mesma data tivo lugar a fundación da Editorial Galaxia. O obxectivo deste grupo de intelectuais era o de servir de transmisores dos ideais galeguistas a aquelas xeracións que naceran na década dos trinta. O proxecto de Galaxia era a vertente práctica da estratexia culturalista predominante nos anos 50. A editorial pretendía normalizar a cultura galega.

Eduardo Blanco-Amor

É autor dunha obra en prosa non moi ampla pero de gran mérito. A súa produción anterior a 1936 é moi pouco coñecida. Toda a obra prosística de posguerra de Blanco-Amor constitúe un único macrotexto que supón unha panorámica histórica e social de Galicia. Presenta unha serie de puntos comúns:

• Un tempo maioritario (anos de nenez e adolescencia do autor).
• Unha sociedade concreta (Ourense).
• Un punto de vista predominante (capas populares).

As historias de Blanco-Amor están ambientadas no Ourense dos seus anos de nenez e adolescencia. Os personaxes pertencen ás capas populares da sociedade. O estilo é directo e natural, con preferencia pola primeira persoa. A súa obra máis celebrada é A Esmorga e Os Biosbardos.

Álvaro Cunqueiro

Distinguimos dúas liñas claramente diferenciadas na súa obra:

• Unha serie de libros que retratan tipos extraídos do mundo popular galego.
• Un grupo de obras cunha estrutura que oscila entre a disposición máis estritamente novelística e unha serie de relatos enmarcados como eixe.

A súa narrativa crea un mundo máxico e preciosista, onde se mesturan os mitos clásicos, orientais e atlánticos coa cosmovisión tradicional do pobo galego.

Ánxel Fole

Caracterízase pola vontade de reelaborar os contos propios da tradición oral e popular. Podemos distinguir dúas etapas na obra narrativa de Fole:

• Coleccións de contos unidos por un tenue fío argumental.
• Obras posteriores que prescinden dese marco ou fío condutor para ligar os diversos relatos, e a súa unidade vén dada pola temática extranatural.

Xosé Neira Vilas

É un autor que se inscribe na tradición da liña realista. Os críticos clasifican a súa obra atendendo a dous factores: o tipo de protagonista e o ámbito espacial. Aborda temas como a explotación dos máis humildes, o poder dos caciques, etc. A súa obra máis destacada é Memorias dun neno labrego.

A Nova Narrativa Galega (Anos 50-70)

A Nova Narrativa Galega está formada por un conxunto de textos publicados nos anos 50, 60 e 70. O corpus está formado por unhas vinte obras literarias (libros de contos principalmente) dunha ducia de autores como Gonzalo Rodríguez Mourullo, X. L. Méndez Ferrín, Xoana Torres, Camilo Gonsar, entre outros.

Esta xeración intentará introducir as renovacións producidas en Europa e América en autores como Kafka, Joyce ou Camus. Os autores, mozos da pequena burguesía con estudos universitarios, publican na colección Illa Nova, participan nas Festas Minervais e colaboran no xornal La Noche. Teñen unha visión pesimista da realidade franquista e retratan nas súas obras unha sociedade opresiva.

Características Principais

• Creación de mundos literarios artificiais fronte á descrición realista do agro.
• Tratamento intensivo do absurdo existencial.
• Presenza da violencia e relacións humanas tensas.
• Aparición do tema sexual.
• Introdúcense procedementos formais novidosos:
  • Ausencia dunha localización concreta.
  • Aparición de personaxes anónimos.
  • Técnicas como a redución temporal, o monólogo interior ou a pluralidade de voces narradoras.

Autores e Obras Destacadas

• Gonzalo Rodríguez Mourullo: Nace unha árbore.
• X. L. Méndez Ferrín: O crepúsculo e as formigas.
• Camilo Gonsar: Como calquera outro día.
• Xoana Torres: Adiós, María.

A Poesía Galega de Finais do Século XX

Contexto e Desenvolvemento

Nos últimos anos do século XX, a literatura galega tivo un enorme desenvolvemento. Debeuse a factores como:

• Os cambios políticos.
• A convocatoria de premios literarios.

As consecuencias foron un aumento do número de títulos anuais publicados e do número de lectores.

Eclosión Poética

No que se refire á poesía, caracterízase por unha verdadeira eclosión poética. A poesía do último cuarto do século XX ofrece un panorama moi brillante. Publicáronse arredor de oitocentos libros. Un dos aspectos salientables foi a aparición de colectivos poéticos formados por poetas mozos.

Renovación Poética (Post-1976)

A partir de 1976 vaise producir unha renovación do panorama poético galego, aínda que os síntomas desta renovación proceden de moito antes. Ábrese paso á descuberta das posibilidades da linguaxe e da dimensión estética do poema. A temática inclúe contidos novos e variados:

• Intimista
• Existencial
• Metafísico
• Mitolóxico
• Cultural

Isto faise sen renunciar ao pensamento político e social. Apareceron novos colectivos poéticos como Rompente, Cravo Fondo, Alén ou De amor e desamor.

Tendencias dos Anos 80

En 1980 irrompen na nosa poesía as innovacións estéticas antes referidas:

• Culturalismo
• Preocupación polos aspectos formais
• Cosmopolitismo

Destacan o intimismo, os temas culturalistas e os asuntos sociais.

Algúns Poetas Relevantes

• Xavier Rodríguez Baixeras: emprego de estrofas clásicas e importancia da memoria nas súas composicións.
• Xosé María Álvarez Cáccamo: combina na súa poética dúas liñas diferenciadas: intimista e social.

Xeración dos 90

Estes novos poetas están etiquetados como a Xeración dos 90.

Características Comúns

• Formación académica en galego.
• Agrupación en colectivos máis ou menos estables.
• Participación en novos certames poéticos.

O principal trazo estético é a "desbarroquización das formas" e o "interese polo presente". Crearon textos "desaliñados" nos que predomina o instinto vital. A linguaxe vólvese prosaica e familiar.

Diversidade de Discursos

Distinguimos:

• Algúns poetas cun discurso máis natural.
• Outros cun discurso máis libertario.
• Outros cun discurso máis hermético e difícil de entender.

Estes autores crearon as obras cume desta etapa e contribuíron a desenvolver a renovación formal e a ampliación temática.

Outros Autores Destacados da Etapa

• Luz Pozo Garza: publicou libros de poemas importantes como Vida secreta de Rosalía.
• Xohana Torres: Estacións ao mar.
• Antón Avilés de Taramancos: Cantos caucanos.