A Literatura Galega (1900-1975): Teatro, Narrativa e a Recuperación da Lingua

O Teatro Galego no Primeiro Terzo do Século XX: Impulso e Resistencia

No primeiro terzo do século XX, o teatro galego tivo un gran impulso grazas ás Irmandades da Fala, que crearon en 1919 o Conservatorio Nazonal de Arte Galego co obxectivo de profesionalizar a escena, aínda que esta iniciativa non tivo éxito inmediato.

A dramaturxia deste tempo tiña un carácter marcadamente nacionalista e anticaciquil, pero seguía sendo maioritariamente afeccionada, caracterizada polo uso abundante do verso e unha escasa modernidade formal.

Autores e Obras Destacadas

• Ramón Cabanillas: A man de Santiña, O Mariscal.
• Armando Cotarelo Valledor.
• Manuel Lugrís Freire.
• Herminia Fariña Cobián.

O Teatro do Grupo Nós e a Vangarda

Os autores do Grupo Nós tamén cultivaron o teatro, achegando un estilo máis literario e expresionista. Entre eles destacan:

• Ramón Otero Pedrayo: A lagarada.
• Vicente Risco: O bufón d'El-Rei.
• Rafael Dieste: A fiestra valdeira.
• Alfonso R. Castelao: A súa obra clave é Os vellos non deben de namorarse (1941), fundamental pola súa mestura de elementos expresionistas e a súa profunda mensaxe social.

Toda esta intensa actividade teatral rematou abruptamente co golpe de estado franquista de 1936.

A Narrativa Galega (1936-1976): A Recuperación Post-Guerra

Entre 1936 e 1976, a narrativa galega viuse freada pola Guerra Civil e a posterior censura franquista. Non obstante, a creación da Editorial Galaxia en 1950 impulsou decisivamente a súa recuperación e renovación. A partir dese momento, destacan catro autores clave que modernizaron a prosa galega:

Os Catro Pilares da Narrativa Contemporánea

Ánxel Fole

Empregou o narrador oral e o folclore como elementos centrais. A súa obra Á lus do candil (1953) recolle contos narrados por fidalgos refuxiados nunha torre.

Eduardo Blanco Amor

Enmarcado no realismo social, publicou A esmorga (1959), cun estilo innovador (uso de técnicas narrativas modernas). Outras obras importantes son Os biosbardos (1962) e Xente ao lonxe (1972).

Álvaro Cunqueiro

Mestura maxistralmente realidade e fantasía, sendo un expoñente do realismo máxico. Con obras como Merlín e familia ou As crónicas do sochantre, Cunqueiro crea personaxes únicos e imposibles, pero verosímiles.

Xosé Neira Vilas

Con Memorias dun neno labrego, amosa a vida da infancia labrega na posguerra desde un punto de vista realista, social e profundamente emotivo.

Estes autores foron cruciais na renovación da prosa galega e son considerados clásicos da narrativa actual.

A Situación da Lingua Galega (1936-1975): Represión e Recuperación

O galego sufriu unha forte represión por parte do franquismo, o que provocou un aumento da diglosia e un forte desprestixio social da lingua. O castelán impúxose como lingua de prestixio e de ensino, e o galego quedou relegado maioritariamente a usos familiares e informais.

Pasos cara á Normalización Lingüística

A pesar da censura, a partir da década dos 50 apareceron iniciativas clave para a recuperación do galego literario, aínda sen unha norma unificada:

• A creación de editoriais como Galaxia.
• O traballo de autores e intelectuais como Ramón Piñeiro e Álvaro Cunqueiro.

Outros fitos importantes foron:

• En 1963, estableceuse o Día das Letras Galegas.
• Nos anos 60, o galego entrou na universidade como materia optativa.
• En 1971, naceu o Instituto da Lingua Galega (ILG), que iniciaría o proceso de normativización da lingua.

A música e a cultura popular tamén axudaron á súa difusión. Coa morte de Franco en 1975, comezou unha etapa de esperanza para a recuperación do galego en todos os ámbitos sociais.