Lan Zuzenbidearen Gida: Kontratuak eta Araudia

Lan harremanaren ezaugarriak

Lan harremana izateko, ondorengo ezaugarriak bete behar dira:

• Borondatezkoa: Lana nahita eta inork behartu gabe egin behar da.
• Ordaindua: Lana soldataren truke egiten da.
• Mendekotasuna: Langileak egiten duena ez da berarentzat, enpresariarentzat baizik.
• Pertsonala: Ordezkaezina da; langileak berak egin behar du lana.

Oharra: Autonomoak kanpo geratzen dira, norberaren kabuz aritzen direlako. Ezaugarri bat ez betetzeak lan harremanik ez dagoela esan nahi du.

Lan-legidiatik kanpo gelditzen diren harremanak

• Funtzionarioak eta Administrazioko kontratu administratiboak.
• Derrigorrezko prestazioak (adibidez, epaimahai popularra).
• Administrazio-kontseiluko kideak.
• Lagunarteko, borondatezko edo auzolanean egindako lanak.
• Senideen arteko lanak (etxebizitza berean bizi eta soldatarik ez badago).
• GKE-etan edo bekadun gisa egindako lanak.

Lan harreman bereziak

• Enpresako direktiboak.
• Zerbitzu domestikoko langileak.
• Espetxeratuak.
• Kirolari profesionalak.
• Ikuskizun publikoetako artistak.
• Merkataritza-agenteak.
• Lan zentro berezietako elbarriak.
• Adingabeak (erantzukizun penaleko zentroetan).
• Osasun zientzietako espezialistak.
• Abokatuak, abokatuen bulegoetan.

Lan Zuzenbidearen eremuak eta araudia

Lan-zuzenbidea enpresa-buruen eta langileen arteko harremanak erregulatzen dituen arau-multzoa da. Hiru eremutan banatzen da:

• Banakako eremua: Lan-kontratua da giltzarria.
• Eremu kolektiboa: Sindikatuen bidezko talde-interesen babesa.
• Giza-babespenaren eremua: Gizarte Segurantzari buruzko arauak.

Lan Zuzenbidearen funtzioak eta ezaugarriak

Lan-arauak kontratuko desorekak zuzentzeko eta gehiegikeriak saihesteko sortu dira. Estatuak lanaldi maximoa edo soldata minimoa finkatuz babesten du langilea.

Ezaugarriak

• Dinamismoa: Aldakortasuna.
• Teknologia: Berrikuntza.
• Demografia: Biztanleriaren aldaketak.
• Gizartea: Heziketa eta gizarte-aldaketak.

Arauen aplikazioa eta printzipioak

Arau berriak zaharra indargabetzen du, maila berekoa edo handiagoa bada. Aplikazio-printzipioak:

1. Aldeko arau onena: Langilearen aldeko araua lehenesten da.
2. Baldintza onuragarriena: Irabazitako eskubideak mantentzen dira.
3. Eskubideen ukaezintasuna: Langileak ezin dio bere eskubideei uko egin.
4. In dubio pro operario: Zalantza izanez gero, langilearen alde interpretatu.

Lan arloko auzitegiak eta administrazioa

Lan-arloko administrazioak araudia betetzen dela ziurtatzen du. Organo nagusiak:

• Estatuko mailan: Enplegu eta Gizarte Segurantzako Ministerioa.
• Autonomia-erkidegoetan: Lan-sailak.
• Lan Ikuskaritza: Lantokietan ikerketak egiteko ahalmena duen organoa.

Lan-kontratua: Kontzeptua eta osagaiak

Enpresariaren eta langilearen arteko hitzarmena da. Ezaugarriak: Adostasuna, aldebikotasuna, ordaindutakoa, "tracto" (jarraitua) eta arautua.

Osagaiak

• Funtsezkoak: Onarpena, objektua eta kausa.
• Pertsonalak: Enpresaburua eta langilea.

Baliotasuna, edukia eta froga-aldia

Kontratuak balioa izateko, alderdiek gaitasuna izan behar dute. Froga-aldia: Hautazkoa da eta kontratuan espresuki agertu behar da. Hitzarmenik ezean, Langileen Estatutuak ezarritako gehienezko iraupenak aplikatuko dira.

Lan-kontratu motak

• Mugagabeko lan-kontratua: Egonkortasun handiena eskaintzen du.
• Aldi baterako kontratua: Denbora mugatuko harremana.
• Ikaskuntza eta prestakuntzarako kontratua: Gazteak laneratzeko.
• Praktikaldiko lan-kontratua: Ikasketa-mailari egokitutako praktika profesionala.
• Arrantzaleen lan-kontratua: Sektoreko baldintzak hobetzeko.