Lan Zuzenbidea Euskadin: Oinarriak eta Kontratuak

Lan Zuzenbidea: Oinarriak eta Harremanak

Lan harremanak arautzen dituen arau eta lege multzoa da. Enpresaburuaren eta langilearen arteko harremanak arautzen ditu.

Lana: Definizioa eta Baldintzak

Lana izateko lau baldintza nagusi daude:

• Pertsonala: Norberak egina.
• Borondatezkoa: Derrigortu gabe egiten da.
• Ordaindua: Soldata edo ordainsari baten truke.
• Norbaiten kontura: Autonomoak izan ezik.

Lan Zuzenbidearen Oinarrizko Printzipioak

Zein lege edo arau aplikatu ez dakigunean, printzipio hauek hartu behar dira kontuan:

• Hierarkiaren printzipioa: Goiko legeek edo arauek behekoek baino gehiago balio dute. Hala ere, beheko arauek goikoak hobetu ditzakete. Ordena: Europa, Konstituzioa, hitzarmen kolektiboak, lan-kontratua, araudi espezifikoa.
• In dubio pro operario: Arau bat oso argia ez denean, beti langilearentzat onena den interpretazioa aplikatu behar da.
• Arau onuragarrienaren printzipioa: Arau bat baino gehiago badaude, langilearentzat onuragarriena dena aplikatu.
• Eskubideei uko ez egitea: Langileek ezin diete beren eskubideei uko egin.
• Baldintza onuragarrienaren printzipioa: Lan-kontratua egin ondoren baldintzak okertzen badira, kontratuan adostutakoa aplikatu. Baldintzak hobetzen badira, hobekuntza hori aplikatu.

Lan Kontratua: Definizioa eta Ezaugarriak

Langilearen eta enpresaburuaren arteko akordioak jasotzen dituen dokumentua da. Bertan lan-baldintzak zehazten dira. Ahoz edo idatziz egin daiteke. Langileak bere lana eskaintzen du, eta horren truke soldata bat jasotzen du. Probaldi bat ezar daiteke.

Kontratuan agertu ohi diren datuak:

• Sinatzaileak
• Soldata
• Lanpostua
• Oporrak
• Lan-lekua
• Iraupena
• Ordutegia
• Etab.

Lan Kontratu Motak

• Mugagabe arrunta: Kontratu finkoa, bukatzeko eperik gabea.
• Ekintzaileen aldeko mugagabea: 50 langile baino gutxiagoko enpresek erabil dezakete.
• Lanaldi partzialeko kontratua: Lanaldi osoa baino ordu gutxiago egiten da.
• Prestakuntza eta ikaskuntza kontratua: Lanbide bat ikasteko. Langileak ez du titulurik.
• Praktiketako kontratua: Langileak titulua du, eta ikasketak amaitu eta hurrengo bost urteetan egin dezake.
• Txandakako kontratua: Jubilatzeko gutxi falta zaion langile baten lanaldia murrizten da, eta murrizketa hori beste langile batek betetzen du.

Langileen Eskubide eta Betebeharrak

• Zirkulazio librea: Europako Batasunean zehar lan egiteko eta zirkulatzeko eskubidea.
• Enplegua eta ordainsaria: Lana aukeratzeko eta soldata duin bat jasotzeko eskubidea.
• Atsedenaldia eta oporrak: Egunero, astero eta urtero atseden hartzeko eskubidea.
• Gizarte babesa: Gizarte Segurantzaren prestazioak jasotzeko eskubidea.
• Bilerak egiteko eta negoziazio kolektiborako eskubidea.
• Grebak egiteko eskubidea.
• Sindikatzeko eskubidea.
• Baztertua ez izateko eskubidea: Sexuagatik, adinagatik, erlijioagatik edo beste edozein arrazoirengatik baztertua ez izateko eskubidea.
• Duintasuna eta intimitatea errespetatzea.
• Segurtasuna eta higienea zaintzea: Lan-ingurune seguru eta higienikoa izateko eskubidea.

Soldata: Definizioa eta Osagaiak

Besteentzako lan egiten denean, lanaren truke jasotzen den diru-kopurua da.

Nomina: Soldataren Ordainagiria

Enpresaburuak langileari ordaintzen dion soldataren ordainagiria da.

Soldataren Osagaiak

• Oinarrizko soldata: Kobratu beharreko oinarrizko kopurua.
• Osagarriak: Langilearen ezaugarriei (antzinatasuna), lanari lotutako baldintzei (txandaka, gauez, arriskuak) eta enpresaren emaitzei dagozkienak.
• Aparteko soldatak: Urtean gutxienez 14 soldata jasotzen dira.
• Gauzez ordaindutakoa: Alokairua, autoa, jantokia, etab. (soldata gordinaren %30 baino gutxiago izan behar du).

Nominako Kenketak

• Gizarte Segurantzarako kotizazioak:
  • Arrisku arruntak: %4,7
  • Langabezia: %1,55
  • Lanbide heziketa: %0,1
  • Aparteko orduak (borondatezkoak: %4,7; derrigorrezkoak: %2)
• PFEZ (Pertsona Fisikoen Errentaren gaineko Zerga)
• Aurrerakinak
• Gauzen bidez ordaindutakoaren balioa
• Beste batzuk

Soldata garbia: Langileak kobratzen duen soldata osoa da, soldata gordina ken kenketak.

Lan Baldintzak: Jaiak, Oporrak eta Baimenak

Laneko Jaiak

Urtean 14 laneko jai egun daude.

Oporrak

Langileek ordaindutako oporrak hartzeko eskubidea dute, eta ezin diete uko egin. Urtean 30 egun natural edo 22 lanegun dira. Urtearen barruan hartu behar dira, eta langileak bi hilabete lehenago jakiteko eskubidea du.

Baimen Ordainduak

• Langilearen ezkontzagatik: 15 egun.
• Seme-alaba jaiotzeagatik: 16 aste.
• Familiako baten gaixotasun larria, heriotza edo ospitaleratzea: 2 egun (4 egun lekualdatzea behar bada).
• Ohiko etxebizitza aldatzeagatik: egun 1.
• Izaera publiko edo pertsonaleko betebeharrak betetzeko: behar den denbora.
• Bederatzi hilabete baino gutxiagoko seme-alabaren edoskitzerako: ordu bat egunean.

Lanaldia eta Ordutegia

Lanaldiaren Definizioa

Langileak lan egin behar duen denbora osoa da.

Lanaldi Arrunta

• Egunean gehienez 9 ordu (18 urtetik beherakoek 8 ordu).
• Astean gehienez 40 ordu.
• Atsedenaldiak:
  • Astean egun bat eta erdi jarraian (18 urtetik beherakoek bi egun).
  • Lanaldien artean gutxienez 12 ordu.
  • 6 orduko lanaldi jarraiaren ondoren, 15 minutuko atsedenaldia.

Ordutegi Motak

Enpresaburuak ordutegia alda dezake, baldin eta arrazoi justifikatuak badaude.

• Gaueko ordutegia: 22:00etatik 6:00etara. Gehiago ordaintzen da. 18 urtetik beherakoek ezin dute egin.
• Txandakako ordutegia: Ordutegi desberdinetan lan egitea. Gehiago ordaintzen da.

Aparteko Orduak

Lanalditik kanpo egiten diren orduak dira. 18 urtetik beherakoek ezin dituzte egin.

Bi mota daude:

• Borondatezkoak: Dirutan ordaintzen dira. Urtean gehienez 80 ordu.
• Derrigorrezkoak: Atsedenaldiarekin konpentsatzen dira. Nahi adina egin daitezke.