Laborategi-protokoloa: urratsak, magnitudeak eta segurtasuna

Urratsak

1. Behaketa fasea: Behaketa fasean biltzen dira datuak, eta taulen bidez adierazten dira; horrela datuak ordenatu eta sailkatu daitezke.

2. Hipotesiak sortu: Zergatia bilatu nahian hipotesiak planteatu behar dira. Hipotesi hauek dira egin ditugun galderei ematen zaizkien ustezko erantzunak.

3. Esperimentazio fasea: Esperimentazioak aldez aurretik emandako hipotesiaren baieztapenean datza.

Esperimentazio fasean aldagai mota desberdinak egon daitezke:

1. Aldagai askea: Esperimentazioan aukeratu daitezkeenak.

2. Menpeko aldagaiak: Aldagai askeen menpe daudenak.

3. Aldagai kontrolatua: Esperimentuan zehar aldagai hauek ez dira aldatzen.

4. Analisia eta ondorioak: Baieztatzen da ea aipatutako hipotesiak onak diren ala ez; hau da, hipotesien baieztapena egiten da eta grafikoetan biltzen dira.

5. Emaitzak jakinarazi: Emaitzak artikulu zientifikoen edo aldizkari zientifikoen bidez eta bestelako komunikabide bidez jakinarazten dira.

Magnitudeak

Magnitudearen definizioa: Neurtu daitekeena; beraz, zenbaki baten eta unitate baten bidez adierazi daitekeena.

Magnitude motak:

• Oinarrizko magnitudeak: Ezaugarri oinarrizkoak adierazten dituzte (adibidez: denbora, masa, tenperatura).

• Magnitude eratorriak: Oinarrizko magnitudeen arteko erlazioetatik lortzen dira (adibidez: abiadura V = luzera / denbora).

• Magnitude eskalarrak: Zenbaki batez eta unitateaz erabat definituta dauden magnitudeak.

• Magnitude bektorialak: Definitzeko zenbakiaz gain norabidea eta norantza eskatzen duten magnitudeak.

Adibidea — Moduloa: Zenbaki batek, unitate batek, norabide batek eta zentzu batek erabat zehazten duten magnitudea da.

Erroreak

Errore absolutoa

Adibidea:

Bataz bestekoa kalkulatu (2,09 + 2,03 + 2,05 + 2,07) : 4 = 2,06

• 2,09

• 2,03

• 2,05

• 2,07

a) 2,09 − 2,06 = 0,03

b) 2,03 − 2,06 = −0,03

Errore erlatiboa

Errore erlatiboa kalkulatzea (adibidez):

(0,03 / 2,06) × 100 ≈ 1,46 %

Laborategi motak

1. Laborategi klinikoa

2. Laborategi biologikoa

3. Laborategi kimikoa

4. Laborategi metrologikoa

5. Laborategi fisikoa

6. Laborategi lurzoruarena

7. Uraren kalitateko laborategia

8. Laborategi analitikoa

Produktu kimikoen piktogramak

(oxidatzaile = errekalarik edo erreaktiboak)

Semeiotika: su eta errekariak

Oso sukoiak edo sukoiak: Oso sukoiak sutasun puntua 0°-tik beherakoa eta irakite puntua 35°-tara edo horren azpitakoa duten gaiak edo nahasketak dira. Sukoiak, aldiz, sutasun puntua 25°-eko ingurukoa edo horren azpitakoa eta irakite puntua 55°-era edo horren azpitakoa dutenak dira.

Errekariak: Beste batzuekin kontaktuan jarrita erreakzio exotermiko oso handia sortzen duten gai edo nahasketak.

Gasa presiopean: Estandarizazio eta kontrol berezia behar dute.

Korrosiboak: Metaletan eta bizidunen ehunetan ukitzean suntsipen eragin dezaketen gai edo nahasketak.

Laborategiko materiala

Matraze aforatua, Erlenmeyer matraz, Dekantazio matraza, Kristalizadorea, Petri-plaka, Probeta, Pipeta, Saoidia (saio-tresna), Almaizea, Portzelanazko kapsula, Saretxoa, Autoklabea, Mikrotomoa, Bisturi, Zentrifugatzailea, Espatula, Amperimetro, Barometro, Dinamometro, pH neurtzeko tresna.

Segurtasun eta higiene arauak

• Laborategiko arrisku sinboloak eta seinaleak ezagutzea.
• Esperimenturako arropa eta ekipamendu egokia eramatea (biluzik egon ez, segurtasun betaurrekoak, mantala, eskularruak, etab.).
• Ezin da jan ezta edan; hori laborategiko materiala kutsatzeko arriskua dakar.
• Laborategiko tresneriaren erabilpena ondo ezagutu eta irakatsi ondoren erabili.
• Produktu kimikoak beren ontzitan eta etiketan mantendu.
• Ez usaindu eta ez ukitu substantziak zuzenean gabe babes-neurririk.
• Ez probatu produktu kimikoak ahoz eta ez pipeteatu ahoarekin.
• Ez ukitu, ez usaindu edo ez probatu mikroorganismoak edo edozein material biologiko babes-neurririk gabe.
• Bukatu ondoren gasaren pasabide giltzak itxi.
• Likido sukoiak sugarretatik urrun erabili.
• Saiodian substantzia bat berotu behar denean, erdi parean berotu eta zurezko matxardarekin heldu.
• Beira oso hauskorra da; beira hautsarekin ebakiak eta zauriak sor daitezke.
• Produktu kimikoak drainontzietara botatzen badituzu, egin kontu handiz eta jarraibideak bete.