Kulturaren nozioa: definizioak eta osagaiak

Kulturaren nozioa

“Kultura” hitza bi zentzutan erabil daiteke:

• Zentzu zabalean: gizartearen ondare sozialaz ari da; gizakiek belaunaldiz belaunaldi transmititzen duten ezagutza-multzoa.
• Zentzu hertsian: giza talde bakoitzean, talde horrek bereganatutako molde eta praktika bereziez ari da.

• Kultura fenomeno soziala: Hezkuntzaren bidez irauten du, eta horrek identitate indibidual eta kolektibo bat sortzen laguntzen du.
• Dinamikotasuna: Kulturen ezaugarri nagusietako bat haien dinamismoa da; etengabe aldatzen dira.
• Hizkuntza: Hizkuntzak kulturaren funtsezko osagaia osatzen du. Wilhelm von Humboldt-en arabera, hizkuntza bakoitza munduaren ikuspegi baten ordezkari da.
• Teknologia eta teknika: Teknikak kultura osatzen duen beste oinarrizko osagaia dira; teknikaren bidez natura aldatzen dugu eta bizimodua moldatzen da.
• Anatomia eta fisiologia: Gizakiaren ezaugarri anatomiko eta fisiologikoek oinarri ematen diote kulturaren garapenari. Jaiotzean gure nerbio-sistema oso heldugabea izateak eta garapen luzearen estrategiek bide egiten diote kulturaren sorkuntzari.
• Kultura eta natura: Ez dira elkarrekin kontraezinak; osagarriak dira gizakian. Gizakiaren alderdi naturalek eta aspektu biologikoek eragina dute kulturan, baina ez dute hori determinatzen.

Kulturaren analisia

Proto-kultura

Proto-kultura terminoa historiaren hasierako, lehen kultura-egoerei egiten die erreferentzia; ohiko kultura baino lehenago edo landu gabe agertzen den praktika multzoa izan daiteke.

Kultura materiala eta ez-materiala

Kultura materiala: Giza talde batek ekoizten eta erabiltzen dituen objektu eta tresnez osatuta dago (lanabesak, tresnak), baita talde horren erakunde eta egitura politikoez ere (gobernu-mota, administrazioa).

Kultura ez-materiala: Balioak, mito eta erlijioak, ohiturak eta ideiak barne hartzen ditu; askotan "kultura ez-materiala" esaten zaio.

Subkultura eta kultura nagusia

"Subkultura" hitzak talde txikiago edo berezi batek kultura nagusiaren barruan garatzen dituen ohiturak, balioak eta identitateak deskribatzen ditu. Subkultura horiek kultura nagusiaren markoaren barruan kokatzen dira baina bere ezaugarri propioak dituzte.

Kontrakultura

Kontrakultura izan daiteke kultura nagusiaren aurkako jarrerak, pentsamenduak eta balioak biltzen dituen mugimendua. Gutxiengo horrek kultura nagusiaren alternatiba edo bizimodu paraleloa aldarrikatzen du eta zenbaitetan bortxazko prozedurak erabili izan dituzte. Talde kontrakultural horiek hedatu daitezke eta aldaketa kultural garrantzitsuak eragin.

Zibilizazioa

Zibilizazioa hitza lantinezko civitas hitzetik dator, hiriaren kontzeptuarekin lotura duena. Ez dago adostasunik haren definizioaren gainean; beraz, garrantzitsua da aurreiritzi batzuk saihesteko ahalegina egitea.

• Aurreiritzi bat da zibilizazioa soilik mendebaldeko kulturena dela pentsatzea.
• Bada ere aurreiritzi bat Mendebaldeko kultura bizimodu jasoena edo guztiak gainditzen dituen eredua dela pentsatzea.