Inteligentziaren teoriak eta haren neurketa psikometrikoa

Inteligentziari buruzko printzipio eta adostasunak

Nickerson, Perkins eta Smith-ek (1987) honako gaitasun hauek proposatzen dituzte inteligentziari buruz: Hauen arabera, pertsona bat adimentsua izateko, honako gaitasunak izan behar ditu:

• Patroiak sailkatzeko gaitasuna.
• Portaera propioa egokitzeko gaitasuna ikasteko.
• Dedukzio bidezko arrazoibidea, eskuragarri dagoen informazioaz harago joateko aukera ematen duena.
• Indukzio bidezko arrazoibidea, orokortzea ahalbidetzen duena.
• Kontzeptu-ereduak garatu eta erabiltzeko gaitasuna.
• Nola, zergatik eta zein diren harreman konplexuak ulertzeko gaitasuna.

Inteligentzia ez da finkoa, aldakorra baizik. Dimentsio guztietan eragiten du portaerak eta ez da autonomoki jokatzen, pertsonaren nortasunarekin eta kulturarekin integratuta baizik.

Inteligentziaren ikuspegi desberdintasunen arrazoiak

Inteligentzia edo mente hura konplexua da. Jarduera adimentsuak eta pertsonaren garapen konplexua sostengatzen dituela uste da. Giza mentea eboluzio historiko, kultural eta sozialaren emaitza da, eta kognizioa, afektua eta nortasuna barne hartzen ditu.

Gaur egun, giza inteligentzia prozesu multifazetikoen multzo gisa hartzen da, informazioa prozesatzea, arazoak ebaztea eta sormena eskatzen duten lanak egiteko aukera ematen dutenak.

Inteligentzia ez da isolatuta funtzionatzen, elkarrekintza sozialarekin batera baizik. Erabilera eta egokitzapen bidez, gure inteligentziak kultura eta ingurunea ere aldatzen ditu.

Sistema adimentsuek honako propietate hauek dituzte: barne eta kanpo ingurunetik informazioa jasotzea, ekintza eta esperientzien memoria izatea (memoria iraunkorra deitzen dena eta jakintza-base bat osatzen duena), jakintza-base horretara sartu eta berreskuratzea (memoria funtzionala deitzen dena, epe luzeko memoriaren osagarri dena). Ez da soilik jakintza eta esperientziak izatea, baita nola eta noiz erabili ere. Dauzkagun jakintzak erabiltzea eta jasotakoetatik ezagutza berriak aurkitzeko modua metakognizioa edo metakognizio-prozesuak deitzen dira.

Ikuspegi osagarriak: psikometrikoa eta kognitiboa

Ikuspegi psikometriko edo diferentziala

Ikuspegi diferentzialek inteligentzia gaitasun bakar gisa definitzen dute, edo aptitude anitzez osatutako egitura gisa, maila dinamiko batean antolatuak.

Ikuspegi psikometrikoak aptitudeak neurtzeko diseinatutako test desberdinen patroiak aztertzen ditu: analogien testa, matrizeena, espazialak eta hitz-fluidotasunekoa. Metodologia psikometrikoak pertsonen arteko desberdintasunak aztertzen ditu, testen exekuzioan dauden aldaketen jatorriak ikertuz.

Historikoki garrantzitsuenak izan diren teoriak

Spearmanen teoria bifaktoriala

Inteligentziaren egitura eredu bifaktorial gisa ezarri zuen. Inteligentzia bi faktore independentez osatuta dago: G faktorea, inteligentzia orokorra edo energia mentala, pertsonak jarduera intelektual baten eskakizunetara egokitzeko erabil dezakeena; eta S faktorea, espezifikoa eta esklusiboa den inteligentzia. Test desberdinen arteko korrelazioak positiboak izan behar dira.

G faktorea prozesu abstraktuek eta harremanak ezartzeak osatzen dute. Inteligentziaren muina, beraz, esperientziaren kontzientzia-tratamenduaren, harreman eta korrelatuen deduzioaren bidez sortzen den jarduera da.

Thurstoneren teoria faktoriala

Aptitude mental primarioen teoriak jokabide inteligentea 8 faktore espezifikotatik abiatuta azaltzen du: faktore espaziala, numerikoa, ulermen verbala, hitz-fluidotasuna, pertzepzio-zehaztasuna, memoria, arrazoibide induktiboa eta arrazoibide dedukotiboa. Inteligentzia orokorra pertsonak aptitude primario desberdinetan duen profila da.

Guilforden teoria multifuntzionala

Inteligentziaren egitura hiru dimentsiotako eta egitura kubikoko eredu batean sortzen du. Inteligentzia modu desberdinetan informazio mota desberdinak prozesatzeko aptitude edo funtzio sistematiko multzoa da. Hiru dimentsio oinarrizko postulatzen ditu: Eragiketak edo prozesuak, Produktuak eta Edukiak, eta horiek kategoria-sail batean banatzen dira.

Guilfordek aipatzen dituen prozesuak hauek dira: kognizioa edo informazioaren ezagutza eta prozesamendua, memoria, pentsamendu divergentea, pentsamendu konbergentea eta ebaluazio-prozesua.

Cattellen inteligentzia fluidoaren eta kristalizatuaren teoria

Cattellek 1941ean inteligentziari buruz planteatzen ziren hiru galdera nagusiei erantzuna eman nahi izan zien: G faktorearen existentzia, ingurumen- eta hereditate-faktoreek adimen-errendimenduan duten eragina, eta kultura-eraginik gabeko psikologia-probak diseinatzeko aukera.

Inteligentzia mota biak

Inteligentzia fluidoa oinarrizko gaitasun orokorra da, biologikoa eta heredatua, zeinarekin gizakia jaiotzen den esperientziarik, ikasketarik edo kultura-edukirik behar izan gabe egoera berrietara egokitzeko. Hiru faktore lehen mailako osatzen dute: ikusizko gaitasuna, memoria eta berreskurapena, eta abiadura kognitiboa.

Inteligentzia kristalizatua ikaskuntzari eta kulturari esker lortu diren gaitasun kognitiboak dira. Hiru faktore hezi daitezke: ulermen verbala, harreman semantikoak ezartzeko gaitasuna, eta esperientzia ebaluatzeko gaitasuna.

Azken helburua inteligentziaren egitura azaltzea eta neurtzea da.