Industria Iraultza: hasierak eta ondorioak

1. Industria Iraultza

🔹 Biztanleriaren hazkundea

• XVIII. mendean heriotza-tasak jaitsi ziren eta jaiotza-tasak altuak mantendu ziren.

• Iraultza demografikoa: biztanleria asko hazi zen.

• Produktuen eskaria handitu → teknologia garatu behar izan zen.

🔹 Nekazaritzaren hedapena

• Biztanleriaren hazkundeak elikagai gehiago eskatu zituen.

• Aldaketak lehen sektorean:

  • Nekazaritza teknikak hobetu.
  • Abeltzantza modernizatu.

  • Lurren jabetza pribatu bihurtu (liberalismoa).

  • Jabeek lurren ustiapenean inbertitu zuten.

🔹 Liberalismo ekonomikoa (Adam Smith)

• XVIII. mendeko pentsalaria.

• Gremioen desagerpena.

• Merkatu askea eta estatuaren esku-hartzearen eza defendatu zituen.

• Kapitalismoaren oinarria:

  • Edonork negozioa ireki dezake.
  • Ekonomia eskari-eskainaren legeek arautzen dute.
  • Estatuaren funtzioa: askatasun ekonomikoa babestea.

🔹 Ondorioak

• Aldaketa sakonak gizartean eta ekonomian.

• Kapitalismoa sendotu.

• Ekimen pribatua ekonomiaren hazkundearen motorra.

2. Lehen industria iraultza (Primera Revolución Industrial)

🔹 Iraultzaren hasiera

• Ekoizpena eskuzkoa.
• Lantegi txikiak eta eskulangileak.
• Langileak ekoizpen prozesu osoa egiten zuen.
• Gremioen arauak bete behar ziren.

Aldaketa eragin zuten faktoreak:

• Biztanleriaren hazkundea.

• Nekazaritzaren aurrerapenak.

• Liberalismo ekonomikoa.

🔹 Industria sistema berria

• Ekoizpena fabriketan kontzentratu zen.

• Langileak makinekin lan egiten hasi ziren.

• Energia berria: lurruna.

• Lanaren antolaketa aldatu:

  • Lanaren banaketa.
  • Ordutegi finkoak.
  • Makinak ezarritako erritmoa.

🔹 Ondorio ekonomikoak eta sozialak

• Produktibitatea igo.

• Produktuen prezioak jaitsi.

• Industria produktuak eskuragarriagoak.

• Bizi-kalitatea hobetu.

🔹 Hasiera gunea: Britainia Handia

Arrazoi nagusiak:

• Biztanleria ugaria (iraultza demografikoa).
• Merkatu zabala (koloniak).
• Ikatz eta burdin ugari.
• Pentsamolde liberala (parlamentua XVII. mendetik).

🔹 Hasierako industria nagusiak

• 🧵 Ehungintza (kotoia)

• Lehengai ugari kolonietatik.

• Makina espezializatuak.

• Produktibitatea handitu.

• Merkatua zabaldu.

• ⚙️ Ziderurgia

• XIX. mendearen erdialdetik aurrera.

• Ikatz minerala erabiltzen hasi.

• Labe garai modernoak eraiki.

• Burdinaren eskaria eta ekoizpena asko handitu.

🔹 Ondorioak

• Merkataritza asko hazi.

• Munduko ekonomia espezializatu.

• Bizi-kalitatea hobetu.

• Emigrazioa errazagoa bihurtu.

🔹 Ekonomia jardueraren faseak

3 fase:

Ekoizpena

Banaketa

Kontsumoa

Industria ekoizpen handiak → produktuak garraiatu behar ziren.

Horrek garraioaren aurrerapenak ekarri zituen.

🔹 Nabigazioan egindako aurrerapenak

Robert Fulton:

Lurrun-motorrezko itsasontziak.

Bidaiak azkarragoak.

Berrikuntza teknikoak:

Burdinezko kroskoak.

Helizeak → ontzi seguruagoak eta arinagoak.

Ontzien espezializazioa produktuen arabera.

Suezko kanala:

Mediterraneoa eta Itsas Gorria lotu.

Britainia Handia–India bidaia laburtu.

🔹 Trenaren garapena

George Stephenson:

Lurrun-lokomotora.

Lehen trenbidea:

Bidaiarientzat, Ingalaterran.

Trenbidearen hedapena:

Azkarragoa eta seguruagoa.

Mundu osora zabaldu.