Ikastetxeko Irakurketa Estrategia: Helburuak eta moduak

Lanaren balorazioa eta arazo nagusiak

Azala ez da erakargarria. Sarrera ez da harrapatzailea. Esaldi egiturak eta errepikapenak daude; ez dago erritmorik eta tentsiorik. Amaiera bat-batekoa ematen du. Testu txikiagoetan amaiera alaiak ematen dira, baina ondoren ulergarritasun negatiboagoa sortzen da; idealizazioak desagertzen joan behar lirateke. Narratzailearen ahotsa aspergarria da; pertsonaiak antza berdinak dira, eta nortasuna ezarri behar da. Narratzailea hirugarren pertsonan, omnizientea da eta didaktikaren joera sumatzen da. Testuak irudi gabeak dira eta intrigarik gabeak; ez dira maila ezberdinak erakusten. Zinemako gidaioak ez daude ondo egituratuta. Irudiak esteriotipatuak dira; zailtasun handiagoa eman beharko lioke testuari. Pertsonaia asko daude eta nahasgarria izan daiteke. Emakume eta etorkin izateagatik duten tratua estereotipoetatik libre izan behar da. Obra klasikoetan sexismoko eta arrazakeriako joerak agertzen badira, testua historia testuinguruarekin kokatu eta irakurketa kritikoa egin behar da. Irakaskuntzan aritzen diren irakasleei ere gustatu behar die testuak.

Zergatik eta zertarako?

Irakurketa funtsezkoa da ikaskuntza-prozesuan: ezagutza eskuratzeko, ulermena garatzeko, pentsamendu kritikoa lantzeko, kontzentrazioa hobetzeko eta hizkuntza-gaitasunak garatzeko. Irakurtzen ondo dakienak errazago ikasten du gainerako arloetan; irakurketa garapen akademiko, pertsonal eta sozialean eragin zuzena du. Horregatik, ikastetxeek irakurketa-estrategia sendo eta koordinatua behar dute, irakurle konpetenteak hezteko.

Izaera eta printzipioak

Dokumentu egonkor eta irekia izan behar da; ikasleen irakurketa-ibilbidea finkatzen du eta ebaluaziotik abiatuta aldatu eta berregokitu daiteke. Ikastetxeko Hezkuntza Proiektuarekin koordinatuta egon behar da, klaustroaren parte-hartzearekin. Estrategia honek ikasleak konpetente bihurtu behar ditu era askotariko testuak ulertzeko eta interpretatzeko, eta testu horiek dagokien testuinguruarekin lotu behar dira. Ondorioz, ikasleek konpetente izan behar dute informazioa berreskuratzeko, idatzien asmoei buruz gogoeta egiteko, mezuei buruz erabilitako baliabideak ezagutzeko eta testuaren egituratik eta estilotik abiatuta esanahiak ondorioztatzeko.

Oinarrizko printzipioak

• Helduek eredugarriak izan behar dute.
• Haurrak entzun behar dira eta elkarrekin irakurketak egin behar dira.
• Proposatu, ez inposatu.
• Familiek lagundu behar dute eta giro egokia sortu.
• Gustuak errespetatu, aholkuak eskatu, gogoa piztu eta adorea eman.
• Antolaketa beharrezkoa da: denbora kudeatu eta une eta leku egokiak zehaztu.

Irakurtzeko moduak

Irakurketa-modo desberdinak daude, helburu eta testuinguruaren arabera egokituko direnak:

• Irakurketa fonetikoa: Helburua hitzen ahoskera eta akats fonetikoak zuzentzea da. Ozen irakurri behar da, irakasleak hobetu dezan.
• Ereduzko irakurketa: Irakasleak testu bat nola irakurri erakusten du, ozen irakurtzeko doikuntzak eta erritmoa ikasteko.
• Irakurketa gidatua: Irakasleak galderen bidez testuaren ulermena laguntzen du; eraginkorra da testua konplexua denean.
• Irakurketa iruzkindua: Irakurtzen ondoren taldeko iruzkinak egitea da; batzuetan irakurketa gidatuan oinarritzen da. Irakurketa-klubetan ohikoa da.
• Irakurketa independentea: Ikasleek bakarka irakurtzen dute, erraztasun pixka bat dutenean; ahopeka edo bozgorailu baten aurrean ere egin daiteke.
• Bikoteka irakurtzea: Ikasle batek (tutore edo zaharragoa) besteari (tutoretzapeko ikaslea) laguntzen dio.
• Irakurketa kooperatiboa: Bikotekin edo talde txiki batekin, ikasle gehiago elkarlanean irakurtzen dute, txandaka.
• Irakurketa partekatua: Batek irakurri eta besteek irakurmena jarraitzen dute ikusmenarekin.
• Gertakarien araberako irakurketa: Ikasle talde batek testu oso luze bat zatika irakurtzen du.

Irakurketa motak

• Irakurketa piktografikoa: Zaharrena; ez dira testuak irakurtzen, irudiak eta sinboloak interpretatzen dira.
• Boz gora irakurtzea: Modu nagusietako bat; ikasten den lehen urratsa da: testua ahotsez irakurtzea.
• Irakurketa mekanikoa: Ikasten den hasieran gertatzen da; ulertu gabe, automatikoki irakurtzea.
• Irakurketa literala: Hitzez-hitz ulertzea, ez dira kontuan hartzen zentzu bikoitzak edo interpretazioak.
• Musika irakurketa: Partiturak irakurtzea: soinuak, melodia eta erritmoa ulertzeko.
• Irakurketa sekuentziala: Testua hasieratik amaierara irakurtzea, etengabe eta presarik gabe.
• Irakurketa isila: Barrurantz eta soinurik gabe irakurtzea; kontzentrazio gehiago eta ulermen handiagoa ematen du.
• Nahi gabe irakurtzea: Inkontzienteki irakurtzea, esaterako iragarkiak eta kartelak (marketingaren eragina).
• Informazio irakurketa: Informazioa lortzeko irakurtzea; egunkariak, blogak eta abar.
• Irakurketa inferentziala: Esanahi inplizituak ulertzea; informazioa zeharka agertzen da.
• Aisialdirako irakurketa: Plazeragatik irakurtzea: entretenimendua, ipuinak, komikiak, etab.
• Irakurketa azkarra: Ideia orokorra lortzeko irakurketa; hitz edo termino garrantzitsuenetan arreta jartzen da, xehetasunen atzean gelditu gabe.
• Irakurketa intentsiboa: Sakon ikasteko irakurtzea; ahalik eta informazio gehiena biltzea eta edukiak bereganatzea helburu.
• Irakurketa selektiboa: Testu osoa ez irakurtzea; beharrezko zatiak soilik bilatzea.
• Irakurketa ulerkorra: Ikasketetan erabiltzen dena; testua ulertu eta barneratzea helburu.
• Irakurketa kritikoa: Testua eta haren edukia aztertzea, ebaluatzea eta baloratzea.
• Jendeaurreko irakurketa: Entzuleentzat egokia izan behar du: intonazioa, ahoskera, arintasuna, erritmoa eta bolumena erabiliz emozioa eta esanahia transmititu behar dira.
• Irakurketa gogoetatsua: Modu lasai eta sakonean irakurtzea, ezagutzei buruz hausnartzeko eta ondorioak ateratzeko.
• Irakurketa zientifikoa: Ezagutza espezializatua lortzeko irakurtzea; testuaren fidagarritasuna eta kalitatea aztertzen dira.
• Braille irakurketa: Ukimenaren bidez irakurtzea, ikusmen desgaitasuna duten pertsonentzat berdintasuna bermatzeko.

Atalak: estrategia egituratzeko

• Sarrera: Ikastetxearen izena, kokapena, testuingurua eta irakurketa-estrategiaren helburu nagusiak aurkeztu.
• Diagnosia: Irakurketaren egungo egoera aztertu; zer mantendu, zer aldatu eta zein baliabide dauden zehaztu, hainbat dokumentu eta ebaluazioetan oinarrituta.
• Helburuak: Diagnosian oinarrituta, lortu nahi diren helburu orokorrak eta espezifikoak ezarri, hezkuntza-etapa bakoitzera egokituta.
• Jarduerak: Helburuak lortzeko egingo diren ekintzak planifikatu: nola, noiz, norekin eta zein baliabiderekin egingo diren zehaztuz.
• Inplementazioa: Estrategia pixkanaka martxan jarri; kronograma definitu, malgutasuna eta jarraikortasuna bermatuz.
• Ebaluazioa: Estrategiaren garapena eta lortutako emaitzak aztertu; helburuen betetze-maila eta ikasleen hobekuntza neurtu.

Kontzientzia narratiboaren garapena

Txikitatik, haurrak istorioak kontatzeko gaitasuna erakusten dute. Bi urterekin ohitura literario sinpleak erabiltzen hasten dira: hasiera-amaiera, tonua aldatzea, pertsonaia fikzionalak, etab. Honek adierazten du modu hau hizkuntzaren erabilera natural gisa identifikatzen dutela. Denborarekin, kontzientzia narratiboa garatzen da, eta istorioak komunikatzeko eta mundu errealak edo posibleak irudikatzeko teknika gisa hartzen da. Bi ildotan garatzen da:

Egituraren ulermena

Zer gertatzen den eta nori buruz den ulertzea: eskema narratiboa barneratzea. Hasieran gertakariak desordenatuta iruditzen zaizkie, gero kausa-ondorio loturak eta ekintzen jarraipen progresiboa ikasten dute.

Pertsonaien ezagutzaren garapena

Pertsonekin identifikatzea eta espero diren portaerak ezagutzea; horrela ikasleak "irakurle komunitate" batean parte hartzen sentituko dira.

Egiturak eta adin-garapena

Applebeek sei egitura narratibo identifikatzen ditu (ideien asoziazioa, ekintza isolatua, pertsonaia fokalizatua, ekintza sekuentziala, gatazka eta erantzuna, eta narratiba osoa), sinpleenetatik konplexuenetara. Sei urte inguruan egitura osoa menderatzen hasten dira, gatazkaren batetik amaieraraino arte. Hasierako testuak laburrak, errepikapenekoak eta pertsonaia gutxikoak izan behar dira ulermena errazteko.

Pertsonaiek animalia edo fantasiazko izakiak izan ditzakete. Animaliek identifikazioa errazten dute eta gatazkak arintzen; fantasiazko pertsonaiek mundu berriak eta aukerak sortzen dituzte. Emozioak eta arau sozialen ulermena lantzen dira; pertsonaia horiek sinpatikoagoak dira eta emozio konplexuak adierazteko aukera ematen dute.

Laburpena: esperientzia zabaltzea eta balioa

Haurrentzako literatura erabiltzea esperientziak zabaltzeko oso egokia da; eguneroko bizitzan baino harago doazen mundu imaginarioak eta ezagutza erakusten ditu. Irakurketa lagungarria da irudimena, pertzepzioa eta munduaren ulermena garatzeko. Puntu nagusiak:

• Errealismoa eta fantasia: Liburuak ezagutzen duten mundua eta irudimenezko munduak lotzen laguntzen dute.
• Garapen progresiboa: 2 urtetik 5 urtera eguneroko istorioetatik fantasiara igarotzen dira.
• Umorea eta absurdoa: Gauzak absurdoak eginda arau sozialak eta emozioak modu seguruan probatzen dira.
• Inmersio estetikoa eta kulturalak: Literaturak hizkuntza-erregistroak, estiloak eta narrazio-moduak erakusten ditu, gizakiaren esperientzia konplexuagoetara hurbilduz.
• Garapen kognitibo eta moralak: Beste pertsonaiekin identifikatzeak aukera ematen du egoerak, emozioak eta arauak ulertzeko.
• Horizonteak zabaltzea: Beste kultura, garai eta bizimoduak ezagutzeko aukera ematen du.
• Literatura elkarrizketa gisa: Irakurketa ez da soilik informazioa transmititzea; irakurleak aktiboki parte hartzen du, esperientziak konparatzen ditu eta bere bizitzarekin lotzen ditu.

Laburbilduz: literatura ez da soilik entretenimendua; irudimena, munduaren ulermena eta pentsamendu kritikoa garatzen laguntzen du.