Ideologiak alderatuta: teokratismoa, anarkismoa, sozialismoa eta bestelakoak

Teokratismoa eta anarkismoa

Teokratismoa eta anarkismoa eredu politiko guztiz kontrajarriak dira. Teokratismoak aginte erlijioso baten gainean oinarritutako ordena zorrotza bilatzen du, Jainkoaren borondatea gizarte osoari ezarriz. Anarkismoak, aldiz, inposatutako autoritate oro arbuiatzen du eta pertsona askeen eta berdinen arteko autogestioan oinarritutako gizartea proposatzen du. Teokratismoak egia absolutua goitik behera ezarri nahi du; anarkismoak, ordea, beheko mailatik sortzen den askatasun osoa aldarrikatzen du. Bi ikuspegi hauek aztertzeak laguntzen digu ulertzen boterearen bi mutur nagusiak: bat obedientzian oinarritua, bestea askatasunean.

• Teokratismoa: ordena erlijiosoa eta aginte zentralizatua.
• Anarkismoa: autoritatea arbuiatzea eta autogestioa.

Sozialismoa eta liberalismoa

Sozialismoa eta liberalismoa bi ikuspegi politiko desberdin dira, baina elkarren osagarri izan daitezke. Sozialismoak justizia soziala bilatzen du, berdintasun ekonomikoa eta estatuaren esku-hartzearen bidez. Liberalismoak, berriz, askatasun indibiduala gizartearen oinarrian jarri nahi du, uste duelarik horrek ekarriko duela garapena. Sozialismoak kapitalismoak sortzen dituen desberdintasunak salatzen ditu; liberalismoak, ordea, estatuko gehiegizko boterearen arriskuak nabarmentzen ditu. Gaur egungo demokraziak askotan bien elementuak konbinatzen ditu, askatasuna eta justizia soziala uztartzen saiatuz. Bien arteko aldeak ulertzeak laguntzen digu erabakitzen zer gizarte eraiki nahi dugun: berdintsuagoa, askeagoa, edo biak aldi berean.

• Sozialismoa: berdintasun ekonomikoa eta estatuaren esku-hartzea.
• Liberalismoa: askatasun indibidualaren eta merkatuaren garrantzia.

Sozialismoa eta kontserbadurismoa

Sozialismoa eta kontserbadurismoa gizartea ulertzeko bi ikuspegi kontrajarri dira: sozialismoak aldaketa eta justizia soziala bilatzen ditu berdintasunaren bidez, eta kontserbadurismoak, berriz, ordena eta tradizioa defendatzen ditu ongizate kolektiboaren oinarri gisa. Sozialismoak egitura sozialak aldatzea eskatzen du desberdintasunaren aurka borrokatzeko; kontserbadurismoak, ordea, uste du aldaketa gehiegik gizartearen oreka arriskuan jar dezakeela. Hala ere, biek helburu komun bat dute: gizarte hobe bat eraikitzea, bakoitzak bere bidea jarraituz —bata etorkizunera begira, bestea iragana zainduz.

• Sozialismoa: aldaketa eta berdintasunaren alde.
• Kontserbadurismoa: tradizioa, ordena eta oreka.

Sozialismoa eta komunismoa

Sozialismoa eta komunismoa antzeko helburuak dituzten bi ideologia dira: biek ere desberdintasun ekonomikoen aurka egiten dute eta gizarte bidezkoago baten alde daude. Hala ere, komunismoak ikuspegi erradikalagoa du; klase sozialen eta jabetza pribatuaren ezabaketa bilatzen du sarritan. Sozialismoak, aldiz, bide moderatuagoak proposatzen ditu, estatuaren esku-hartzea eta zerbitzu publikoen indartzea erabiliz berdintasuna lortzeko. Biak berdintasunaren alde daude, baina komunismoak eraldaketa sakon eta azkarra nahiago du; sozialismoak, berriz, aldaketa pixkanaka eta demokratiko bidez bilatzen du.

• Komunismoa: aldaketa erradikalagoa eta jabetza pribatuaren ezabatzea.
• Sozialismoa: eraldaketa demokratikoa eta estatuaren bidezko neurriak.

Sozialismoa eta anarkismoa

Sozialismoa eta anarkismoa bi ideologia antikapitalista dira, eta biek berdintasuna eta zapalkuntzaren amaiera bilatzen dute. Hala ere, helburu horiek lortzeko bideetan nabarmenki desberdintzen dira. Sozialismoak estatuaren bidezko eraldaketa bilatzen du, baliabideen banaketa justua bermatzeko. Anarkismoak, ordea, estatuaren edozein formaren aurka egiten du eta botere-egitura oro desegin nahi du, pertsona askeen arteko autogestioan oinarritutako gizarte bat eraikitzeko. Beraz, bien arteko alde nagusia boterearen papera da: sozialismoak boterea eraldatzeko tresna gisa erabiltzen du; anarkismoak, berriz, boterea ezabatu nahi du.

• Sozialismoa: estatuaren bidezko neurriak eta banaketa justua.
• Anarkismoa: estatuaren desagerpena eta autogestioa.