Idazketa-prozesuaren bilakaera: Haurren garapen kognitiboa

1. Idazketa eta marrazkia ez bereizteko fasea

Haurrak oraindik marrazkia = idazketa dela uste du:

• Zirriborroak erabiltzen ditu errealitatea sinbolikoki adierazteko.
• Ez du bereizten marraztea eta idaztea.
• Marrazkiak antzekotasun fisikoa izan behar duela uste du.
• Idazketa objektu sinboliko gisa ulertzen hasten da.
• “Zizareak”, “borobiltxoak” edo “makilatxoak” egiten ditu; ez dira hizkiak, baina antza dute.
• Zeinuak elkarren segidan jartzen ditu, baina oraindik ez du horizontalitatea barneratu.
• Idatzia marrazkiaren inguruan edo barruan antolatzen du.
• “Letrak letrak idazteko dira”, ez errealitatea adierazteko; autonomoak direla uste du.

2. Izenaren hipotesia (prozedura logografemikoa)

Haurrak pentsatzen du hitz idatziak gauzen izenak direla:

• Etiketak “irakurtzen” ditu, testuinguruari esker, ez grafiei esker.
• Konturatzen da esanahia testuan dagoela, ez testuinguruan.
• Grafemak arbitrarioak direla ulertzen hasten da.
• Hitzak identifikatzeko, lehen grafema da garrantzitsuena.

Haurrek hitz idatziei eskatzen dizkieten baldintzak:

• Kantitatearen hipotesia: Gutxienez 3 grafia.
• Barneko kalitatearen hipotesia: Grafiak desberdinak izan behar dira.
• Kanpoko kalitatearen hipotesia: Bi hitz desberdin ezin dira berdin idatzi.

3. Hipotesi silabikoa

Haurrak soinuak eta grafiak lotzen hasten da, baina oker:

• Korrespondentziak egiten ditu, baina ez dira fonetikoak.
• Silaba 1 edo 2ko hitzek arazoa sortzen dute (gutxienez 3 grafia behar dituelako).
• Arazoa konpontzeko, grafia gehiago gehitzen ditu hiru bete arte.

4. Fase silabiko-alfabetikoa

Haurrak lotura kualitatiboa egiten du soinuaren eta grafiaren artean:

• Silaben bokal-hotsak eta grafiak lotzen ditu.
• Lehenengo bokalak agertzen dira, baina kontsonanteak ere bai.
• Silaba bakoitza bokal batez ordezkatzen du hasieran.
• Kontzientzia fonologikoa garatzen ari da, baina kontsonanteak falta zaizkio.

Gatazka kognitiboa: Hitz batzuek silaba kopuru bera eta bokal berdinak dituzte (txakurra, katua, sagua). Horiek bereizteko, grafien ordena aldatzeko estrategia erabiltzen du.

5. Hipotesi fonetikoa (alfabetikoa)

Haurrak fonema-grafema korrespondentzia osoa ulertzen du:

• Fonemak existitzen direla konturatzen da (kontzientzia fonologikoa).
• Hitzak osatzen dituzten letra guztiak idazten hasten da.
• Fonema konplexuekin zailtasunak izan ditzake, baina gainditzen joango da.
• Garapen kognitiboarekin batera, horizontalitatea, espazioa eta letra-tamaina kontrolatzen ditu.

Faseen adibideak

• 1. Fasea: “Querido viejito” (gurutzeak), “En mi casa tengo” (Emma), “caballo, miguel” (figura 9), “como nubes raras”.
• 2. Fasea: “mariposa” (eaou), “flor” (faer), “ALFOLASO”, “barcos” (letrak goian eta behean, eta eguzkiaren zirkulua).
• 3. Fasea: “IUT”, “UMIR”.
• 4. Fasea: “EAO”, “OOAE”, “AMMS”, “SVUS”, “Esther”, “PIm”, “TIGRE” (marra beltzekin), “LMO”, “WLSV”.
• 5. Fasea: “conego” (conejo), “mariposa”, “tigre”, “gonzalo”, “febrero” (testu luzea), “triangulo negro”.