Historia politikoaren gako nagusiak: Espainiako frankismoa eta trantsizioa

Espainiako historia politikoaren gako nagusiak

Pacto de San Sebastián: 1930eko abuztuan lortutako akordioa, errepublikazaleek, sozialistek, nazionalistek, lehen monarkikoek eta Fernando de los Ríos, Ortega y Gasset eta Gregorio Marañón bezalako intelektualek osatua. San Sebastiánen bildu ziren, eta helburua Alfonso XIII.aren monarkia amaitzea eta II. Espainiako Errepublika proklamatzea zen. Komite iraultzaile bat eratu zen, eta hori izan zen 1931n errepublikaren behin-behineko gobernuaren oinarria.

Pactos de la Moncloa: 1977ko urriaren akordioa, Adolfo Suárezen Gobernuak, oposizioko alderdi politiko desberdinek eta indar sindikalek sinatua. Herrialdearen egonkortasuna lortzeko, demokrazia sendotzeko, gatazka soziala murrizteko eta krisi ekonomikoa amaitzeko estrategia komun bat ezartzeko konpromisoa hartu zuten. Zerga-erreforma, gizarte segurantzaren erreforma eta armadaren erreforma barne hartzen zituen.

Plan de Estabilización: 1959ko Egonkortze eta Liberalizazio Plana. Ministroek eta goi-karguko teknikariek, teknokratek, garatutako erreformen programa izan zen, NDF-k babestua, eredu autarkiko eta interbentzionista utzi eta ekonomia liberalizatu baten oinarriak ezartzeko helburuarekin. Frankoren errege-aldian Espainiako bizitza ekonomikoan aldaketa nabarmena eragin zuen. Barneko eta kanpoko merkataritza liberalizatu zen, eta 60ko hamarkadako hazkunde ekonomiko handiaren oinarriak ezarri zituen.

Plataxunta: Frankismoaren aurkako oposizio-koalizioa, PCEk bultzatutako Xunta Democráticak eta PSOEk eta demokristauek osatutako Plataforma de Convergencia Democráticak osatua. 1976ko martxoan egin zuen manifestu fundazionalean, amnistia, politika askatasuna eta konstituziogile aldi baten hasiera eskatu zituen.

Sanjurjada: Espainiako armadaren zati batek 1932ko abuztuaren 10ean II. Errepublikaren aurka egin zuen estatu-kolpe porrot egina. Sevillatik Sanjurjo jeneralak zuzendu zuen, eta hainbat militarrek, monarkikoek eta andaluziar latifundistek babestu zuten. 1931an errepublika ezarri zenetik izandako lehen altxamendu armatua izan zen, eta porrotak konbentzitu zituen errepublikazale politiko eta militar asko konspirazioen arriskua igaro zela eta errepublika behin betiko onartua zegoela.

Sección Femenina: Sección Feminina (SF) Falange Española alderdiaren emakumezko adarra izan zen, eta geroago FET de las JONS-ena. 1934an Madrilen sortu zen, Pilar Primo de Riverak zuzenduta, eta Franco hil ondoren desegin zen. Emakumeek gizonezkoei men egiteko ideal femeninoa zabaltzea izan zuen ezaugarri, eta emakumeen gaineko kontrol ideologiko tresna izan zen. Diktadoreari erregimen tradizionalista, katolikoa eta menpekoa berrezartzea ahalbidetu zion.

Sindicato vertical: Enpresaburuak eta langileak oficioen arabera korporazio bertikaletan antolatzen zituen erakundea, Lan Ministerioaren gainbegiratzepean. Sistema hau Frankoren Espainian 1940an ezarri zen Sindikatu Batasunaren Legearen bidez, nazio-sindikalismoaren printzipioen arabera. Enpresaburuentzat eta langileentzat derrigorrezko afiliazioko erakundea izan zen. Hala ere, praktikan, erakunde hauek ekintza eragozten zuten burokratizatutako aparatu bihurtu ziren, eta langile klasea desmobilizatzera bideratuak.

UCD: Unión de Centro Democrático. 1977an, Centro Democrático Koalizioaren ondorioz sortutako alderdi politikoa. Frankista ohiak, kontserbadoreak, demokristauak, liberalak eta sozialdemokratak biltzen zituen. Bere buru nabarmenena Adolfo Suárez izan zen, eta hura dimisioa eman zuenean, Gobernuko eta alderdiko buruzagitza Leopoldo Calvo Sotelori pasatu zitzaion. Bere proiektu politikoa Espainiako erreforma demokratikoa bideratzea zen, eta hori 1977 eta 1979ko Gorteetarako hauteskundeak irabaziz lortu zuen. Indar-koalizio bat izan zen, batasun oso ahula zuena, eta 1981etik aurrera desegiten hasi zen. 1982ko hauteskunde-porrot handiak alderdia desagerrarazi zuen.

Unión Patriótica: Miguel Primo de Rivera diktadoreak 1924an sortutako alderdi politiko bakarra, herritarren elkarte gisa, alderdi tradizionalak ordezkatzeko asmoz. Diktadura babesteko mugimendu gisa sortu zen, eta bertan taldé kontserbadoreenak integratu ziren: erregimenaren aldeko funtzionarioak, erakunde katolikoetako kideak, militarrak eta lur-jabe handiak.