Historia e evolución da lingua galega: do medievo á actualidade

Orixe e evolución do galego-portugués

Ata o século XIV, o galego e o portugués formaban unha mesma lingua, o galego-portugués, derivada do latín vulgar. A separación política de Portugal no século XIII provocou unha evolución diferenciada que deu lugar a dúas linguas independentes, aínda que conservan unha base común moi ampla. Esta proximidade explica a existencia do reintegracionismo, corrente que defende unha maior aproximación gráfica e normativa ao portugués.

Diferenciación e diglosia

Mentres Portugal se consolidaba como metrópole colonial con gran desenvolvemento cultural, Galicia empobrecíase e pasaba dunha situación de monolingüismo medieval a unha situación de diglosia, na que o castelán ocupaba os ámbitos de prestixio. Moitas diferenzas actuais entre galego e portugués débense á influencia do castelán sobre o galego, sobre todo na escrita, na fonética e no léxico. Con todo, as semellanzas seguen sendo maiores, e un galegofalante pode comprender e comunicarse en portugués con relativa facilidade.

A lusofonía e Galicia

A lusofonía refírese ao conxunto de territorios e comunidades unidas pola lingua portuguesa. Pode entenderse só desde o punto de vista lingüístico ou como un espazo humano, social e cultural que reúne arredor de 200 millóns de persoas. Inclúe Portugal e os países da CPLP:

• Brasil
• Angola
• Mozambique
• Cabo Verde
• Guiné-Bissau
• Santo Tomé e Príncipe

Galicia, pola súa proximidade lingüística, tamén pode considerarse vinculada a este espazo, o que supón unha oportunidade cultural, lingüística e económica.

O século XX: do Rexurdimento á normalización

A comezos do século XX, o galego seguía a ser a lingua maioritaria en Galicia, pero continuaba nunha situación de diglosia, pois o castelán era a lingua de prestixio e ascenso social. O proceso de recuperación iniciado no Rexurdimento intensificouse grazas ao movemento galeguista e a entidades como:

• As Irmandades da Fala
• O Grupo Nós (coa revista Nós)
• O Seminario de Estudos Galegos
• O Partido Galeguista

Estes intelectuais impulsaron o uso do galego en ámbitos formais, científicos e culturais, iniciando un proceso de normalización lingüística.

Represión e recuperación democrática

A ditadura franquista supuxo unha forte represión: o castelán converteuse na única lingua valorada nos ámbitos formais, mentres o galego quedou reducido ao ámbito familiar. A partir dos anos 50 produciuse unha tímida recuperación cultural, destacando a creación da Editorial Galaxia en 1950. Coa morte de Franco e a aprobación da Constitución de 1978, recoñeceuse a cooficialidade do galego en Galicia. O Estatuto de Autonomía de 1981 establece que o galego é a lingua propia de Galicia e garante a súa protección. A Lei de Normalización Lingüística de 1983 regula o seu uso na administración, no ensino e nos medios, e o Plan Xeral de Normalización de 2004 propón medidas para reforzar a súa presenza.

O galego na actualidade

O galego é hoxe lingua oficial da administración autonómica e o seu ensino é obrigatorio. Porén, a normalización require a acción institucional das administracións, o labor de asociacións e colectivos sociais e tamén o compromiso individual da cidadanía para garantir o seu uso e prestixio social.