Historia Contemporánea: Do Bloque Socialista á Transición Española

O Bloque Socialista: URSS e Europa Oriental

b. Na Unión Soviética, Europa oriental (Países do Leste), China, etc.

O Modelo Económico Soviético

a.- Mobilizar todos os recursos humanos e materiais para iniciar un rápido desenvolvemento industrial.

b.- Planificación da economía mediante plans periódicos elaborados e controlados por unha burocracia centralizada. Os plans fixan que producir, como, canto, onde, os prezos dos produtos e os intercambios externos.

• Primáronse a industria de bens de produción, a creación de infraestruturas e a explotación dos recursos naturais. Pero invértese pouco en modernización da agricultura e descóidase a industria de consumo.
• Nos anos cincuenta e sesenta houbo un gran crecemento industrial, pero a finais dos sesenta dáse un estancamento.

e.- A Perestroika (reconstrución do sistema económico).

• Quen a defende e cando: Mikhail S. Gorbachev (desde 1985).
• Finalidade: Revitalizar o sistema.
• Consecuencias: Os cambios aceleraron as transformacións económicas cara ao capitalismo e o desmembramento da URSS en 1991.

A Revolución Chinesa

a.- Datos clave:

• Data de proclamación: 1 de outubro de 1949.
• Líder: Mao Zedong (Mao Tse-Tung).
• Sistema: Socialismo agrario.

b.- Etapas da China Maoísta:

Movementos Sociais e Protestas

b.- Principais focos de conflito:

• En EEUU: Mobilizacións contra a segregación racial (v. gr. marcha sobre Washington de 1963). Destaca o líder Martin Luther King.
• En Europa occidental: Folgas e manifestacións obreiras que reivindican a democratización das institucións; rexeitábanse os recortes en liberdades e en dereitos laborais (v. gr. maio de 1968).

O Proceso de Integración Europea

d.- Evolución dos organismos europeos:

A Acta Única Europea

a.- Finalidade: Crear un gran mercado económico interior, fortalecer a cooperación política (investigación, tecnoloxía e coidado do medio natural) e mellorar as estruturas políticas.

Símbolos de Europa

• Bandeira: Doce estrelas amarelas en círculo sobre fondo azul que representan unión, solidariedade e harmonía.
• Himno: Novena sinfonía de Beethoven ("Oda á alegría").
• Día de Europa: Celébrase o 9 de maio, aniversario da Declaración Schuman.

O Estado do Benestar

a.- Orixe: Xorde na posguerra da II Guerra Mundial (1945) nos países da Europa occidental. É a tradución do termo inglés Welfare State, acuñado a partir dunha expresión de William Temple.

c.- Impacto social: As familias pasaron a ter maior poder adquisitivo e xeneralizouse o consumo de masas.

Principios Fundamentais

a.- Os principios son a igualdade de oportunidades e a distribución da riqueza (v. gr. recadación de impostos para proporcionar prestacións como sanidade e educación).

Crise do Modelo

b.- Consecuencias:

• Adoptar programas de austeridade que levan a recortes dos dereitos sociais.
• Situación de precariedade da clase media e dos máis desfavorecidos.
• Debate sobre as políticas fiscais para sustentar os servizos públicos.

Crise Económica e Estancamento

a.- Características: Estancamento da produción, inflación (alza de prezos) e aumento do desemprego.

• Crise do Estado do benestar (recorte de gastos sociais).
• Recesión económica que afectou aos principais sistemas mundiais.

Neocolonialismo e Subdesenvolvemento

e.- O neocolonialismo: Nova forma de dominio durante a segunda metade do século XX sobre os países descolonizados nos ámbitos económico, cultural e político.

O Terceiro Mundo

a.- Definición: Situación de atraso económico e inestabilidade política. Alfred Sauvy denominouno Terceiro Mundo en 1952.

b.- Características:

• Gobernos débiles e conflitivos.
• Economía de subsistencia e baixo nivel tecnolóxico.
• Intercambio desigual e dependencia comercial.
• Alto crecemento demográfico e fame.

A Ditadura Franquista (1939-1975)

a.- Cronoloxía: Desde o 1 de abril de 1939 ata o 20 de novembro de 1975.

c.- Apoios sociais: Sectores conservadores (tradicionalistas, falanxistas, monárquicos), a alta burguesía, o exército e a Igrexa. Conceptos clave: nacionalismo, catolicismo e antiliberalismo.

d.- Represión: Supresión de liberdades e eliminación da oposición mediante unha política represiva e depuracións. Moitos españois partiron ao exilio.

Etapas Exteriores do Réxime

Autarquía e Intervencionismo (1939-1956)

• Causas: Illamento internacional e ineficacia económica.
• Políticas: Fixación de prezos, racionamento e busca da autarquía.
• Consecuencias: Fame, mercado negro (estrapelo) e creación do INI (1941).

Leis Fundamentais

• Foro dos Españois (1945): Dereitos limitados.
• Lei do Referéndum (1945): Plebiscitos controlados.
• Lei de Sucesión (1947): Franco nomea sucesor.

Grupos do Réxime

• Tecnócratas (Opus Dei): Pretenden liberalizar a economía (v. gr. López Rodó).
• Reformistas (Falanxe): Pretenden unha evolución política (v. gr. Manuel Fraga).

Oposición ao Franquismo

• Interna: Anarquistas, socialistas, republicanos e os maquis (guerrilleiros).
• Externa: Exiliados en Francia e Latinoamérica (México).
• Movementos: Estudantes (1956), a Igrexa (documento de 1960), fundación de ETA (1958), sindicatos clandestinos (CC.OO.) e o Contubernio de Múnic (1962).

O Plan de Estabilización de 1959

• Obxectivo: Fin da autarquía e liberalización económica.
• Medios: Control do gasto, devaliación da peseta e plans de desenvolvemento.

Violencia Política

• Anos 40: Guerrilleiros maquis.
• Etapa final: ETA, FRAP e grupos de extrema dereita (Guerrilleiros de Cristo Rei).

Crise Final

a.- Consecuencias: Inflación, descenso do nivel de vida, caída do turismo e aumento espectacular do paro.

Fin do Réxime

b.- Falecemento de Franco: 20 de novembro de 1975.

Cultura e Sociedade

a.- Pesimismo: Debido ao exilio de intelectuais, a censura e o intento de crear unha cultura oficial.

A Transición á Democracia

a.- Obxectivo: Desmantelar a ditadura. Adolfo Suárez aplica a ruptura pactada e unha amnistía.

c.- Legalización: Partidos e sindicatos. O PCE foi legalizado en abril de 1977.

d.- Eleccións de 1977: 15 de xuño de 1977. Gaña a UCD de Adolfo Suárez.

Pactos da Moncloa

b.- Acordo: Entre partidos, sindicatos e patronal para controlar a crise económica e a inestabilidade social.

A Constitución de 1978

• Definición: Estado social, democrático e de dereito. Monarquía parlamentaria.
• Soberanía: Nacional e sufraxio universal.
• Modelo: Estado das Autonomías.
• Poderes: División de poderes e Estado aconfesional.
• Aprobación: 6 de decembro de 1978.

Crise da UCD e o 23-F

a.- Factores: Crise económica, terrorismo de ETA e malestar militar.

b.- Presidentes: Adolfo Suárez (1976-1981) e Leopoldo Calvo Sotelo (1981-1982).

c.- Golpe de Estado: O 23 de febreiro de 1981 (23-F).

As Autonomías

a.- Primeiras comunidades: Cataluña (1979), País Vasco (1979) e Galicia (1981).

65.2. Institucións: Parlamento (lexislativo), Presidente e Consello (executivo) e Tribunal Superior de Xustiza (xudicial).

Os Gobernos Democráticos de España