Herritartasuna, kulturaren dinamika eta gizarte arauak

Kulturaren dinamika

Maila batean edo bestean, kultura guztiak aldaketa-prozesu iraunkor batean daude. Mota nagusiak:

1. Azpikulturala

Azpikulturala kultura jakin bateko kideek modu ezberdinean pentsatzen dutenean sortzen da. Arrazoiak: adina, maila sozioekonomikoa, gizarte klasea, jatorri etnikoa… Adibidez: hiriko kultura eta baserri kultura.

2. Kontrakultura

Kontrakultura kultura nagusiaren kontra edo alternatiba proposatzen duten mugimenduak dira. Atal nagusiak:

• 2.1 Hiri Tribuak: Ez sentitzen dira identifikatuta familiaren edo gizartearen barruan. Lider bati jarraitzen diote. Kode bereiziak dituzte besteengandik bereizteko (janzkera, musika…). Adib.: Sentido Comun, ...
• 2.2 Gizarteari Erasotzen Dioten Taldeak: Talde hauek ezarrita dagoen sistemari indarkeriaz erasotzen diote. Helburua: beste gizarte mota bat sortzea, legeak aldatzea. Adib.: talde terroristak.
• 2.3 Gizarte Talde Alternatiboak: Bizitzari zentzua bilatu nahi diote; gizarte materialisten kontrako jarrera. Adib.: hippiak.

3. Kontrakulturala

(1) 3.1 Zibilizazioaren 4 adierazgarriak:

• Zientzia eta teknologiaren onarpena gizartean.
• Giza eskubideen onarpena.
• Politikan parte hartzeko eskubidea.
• Bizitzeko minimoak betetzea (hezkuntza, elikadura,...).

Herritartasuna

Herritartasuna: Gizakia gizartean bizi da. Beste hainbat animalia bezala, gizakiok ere komunitatean bizi gara. Bi ikuspegi nagusi daude:

1. Gizakia animalia politikoa da (Aristoteles, K.a. III).
2. Ilustrazioaren ondorengo ikuspegia (XVIII): gizartea ez zaio gizakiari berezkoa; gizartea hobeto antolatuta dagoenean ona da.

1. Herritartasuna: kontzeptuaren bilakaera

Biztanle izateak (berezkoa izateak) ez du automatikoki herritartasuna bermatzen.

Herritartasunaren kontzeptua prozesu historiko baten emaitza da:

1. Grezian: Polisean bizi denari "polites" deitzen zitzaion. Partaidetza politikoa. Ezaugarriak:
   • Isonomia: berdintasuna legearen aurrean.
   • Isagoria: berdintasuna hitzaren erabilera publikoa egiteko.
   • Koinonia: denon ongia helburu duen lankidetza-komunitatea osatzea.
2. Erroman: Legediaren babesa duen pertsona kontsideratzen zen herritarrez ("civis"). Herritarrek titulu juridikoa zuten ("civitas") = babes juridikoa (besteek ez zituzten eskubideak).
3. XVIII (Ilustrazioa - modernitatea): Aurreko tradizioei hiru kontzeptu nagusi batzen zaizkie:
   • Estatu modernoa: egonkortasuna duen erakundea.
   • Soberanotasuna: herritarren elkartzeak sorturiko zilegizkotasuna.
   • Nazionalitatea: estatu batekiko atxikimendua zehazteko printzipio legala. Bi modu: ius soli (bertan jaiotakoa) eta ius sanguinis (gurasoen nazionalitatez).

2. Herritartasunaren ikuspegia

(Estatuaren partaide, nazioaren partaide):

• Talde etniko edo kultural baten partaidetza gisa (nazioa).
• Legedi amankomun baten partaidetza gisa (Estatu konstituziogilea).

3. Gizarte arauak

Gizarte bat ez da gizabanakoen talde soil bat. Gizartetzat har daitekeen egitura eta antolamendua izan behar du.

Ohar: Arau hauek elkarren artean estu erlazionaturik daude. Beren oinarrian printzipio moralak daude beti, eta arauen artean kontraesanak sor daitezke.

Edozein arauari buruzko hausnarketan honako galderak egin daitezke:

1. Moralki zuzena al da? Erantzuna bilatzeaz arduratzen den diziplina: Etika.
2. Sozialki zuzena al da? Erantzuna bilatzeaz arduratzen den diziplina: Zuzenbidea.
3. Betetzen al da? Diagnostikoaren azterketaz arduratzen den diziplina: Soziologia.