Haurren Garapen Motorra eta Kognitiboa: Funtzioak eta Etapak

Garapen Motorraren Oinarrizko Kontzeptuak

• Behealdeko pintza: Haurrek objektuak hiru atzamarrekin heltzeko erabiltzen duten pintza.
• Goialdeko pintza (Pintza xehea): Bi atzamarrekin egiten den pintza.

Jarrerak eta Mugimenduak

• Jarrera estatikoa: Geldi gaudenean dugun gorputz-jarrera da, nahiz eta besoak edo hankak pixka bat mugitu.
• Jarrera aldaketak: Gorputzaren jarrera aldatzen dugunean, baina leku berean jarraitzen dugunean.
• Lekualdatzea: Gorputza leku batetik bestera mugitzea (Horizontala/Bertikala).
• Mugimendu erreflexuak: Kanpoko estimulu bati ematen zaizkion erantzun berezko eta nahi gabekoak.
• Borondatezko mugimenduak: Mugimendu hauek nahita egiten dira; hau da, burutu aurretik pentsatu eta erabakitzen dira.
• Mugimendu automatikoak: Mugimendu hauek hasieran borondatezkoak izan arren, asko errepikatu ondoren ohitura bihurtzen dira.

Garapen Motorraren Etapak (Hilabeteka)

1–3 hilabete

• Burua bertikalean mantentzen hasten da.
• Ukipenezko prentsa agertzen da.
• Eskuak ahoan, begira hasten dira.

3–6 hilabete

• Bolteatzen hasten dira.
• Burua eta bularra altxatzen dute.
• Gauzak nahita hartzen hasten dira.

6–9 hilabete

• Lau hanketan jartzen dira, katuka hasten dira.
• Semi-eserita egon daitezke.
• Beheko pintza agertzen da (3 hatzekin).

9–12 hilabete

• Zutik jartzen dira, bermerik gabe posible.
• Gateatzen jarraitzen dute, belauniko jolasten dira.
• Gauzak borondatez manipulatzen, apilatzen eta botatzen dituzte.
• Ibiltzen hasten dira bermearekin.

12–15 hilabete

• Belauniko jolastea.
• Pausoak ematen hasten dira bermearekin.

14–15 hilabete

• Bakarrik zutitzeko gai.

14–17 hilabete

• Zutik mantentzen dira bermerik gabe.

13–14 hilabete

• Eskailerak katuka igotzen hasten dira.
• Batzuetan oin puntetan ibiltzen dira.

15–18 hilabete

• Bakarrik ibiltzen hasten dira.
• Liburuen orriak pasatzen hasten dira.
• Goilara eta sardexka erabiltzen hasten dira.
• Taza batetik edaten ikasten dute.

18–21 hilabete

• Ibiltzeko modua hobetzen da.
• Korrika hasten dira, baina gelditzea eta birak ez dituzte ondo kontrolatzen.
• Eskailerak helduta igo eta jaisteko gai.
• Haurrek bakarrik jaten hasten dira goilararekin.

21–24 hilabete

• Basoa ondo heltzen dute.
• Bakarrik ondo jateko gai dira.
• Eskuak garbitu eta lehortzen ikasten dute laguntza pixka batekin.
• Korrika egiten jarraitzen dute, salto txikiak egiten dituzte, eta kokoriko jarri eta jolasteko gai dira.

Garapen Kognitiboa (Piaget)

Adimen Estadioak

• 1. Estadioa: Adimen sentso-motorea (0–2 urte)
• 2. Estadioa: Adimen eragile-aurrekoa (2–7 urte)
• 3. Estadioa: Adimen eragile konkretua (7–12 urte)
• 4. Estadioa: Adimen eragile formala (12–16 urte)

Mundua Ulertzeko Estrategiak

• “Zientifiko txikiak”: Haurrek galderak eta esperimentuak egiten dituzte mundua ulertzeko.
• Bitartekoak: Objektuak erabiltzen dituzte helburu bat lortzeko (makil bat, jostailua berreskuratzeko).
• Artekariak: Pertsonak erabiltzen dituzte helburu bat lortzeko (heldu baten laguntza).

Erreakzio Zirkularrak

• 1. mailako erreakzio zirkularrak: Gorputz-ekintzak, ondorioak errepikatzen ditu.
• 2. mailako erreakzio zirkularrak: Objektuei aplikatzen zaie, kanpoko mundura zabaltzen da.

Arazoen Konponketa

• Saiakuntza-errorea: Ahalegin bideratua, errepikatu ondorioak ikusteko.
• Datuen antolaketa: Arazoa mentalki konpontzea ekintza hasi aurretik.

Imitazio Motak

• 1. Kutsadura: Automatikoa.
• 2. Imitazio zuzena.
• 3. Imitazio sistematikoa/zehatza.
• 4. Imitazio diferitua: Denbora pasata errepikatzea.

Jolas Sinbolikoa

• Jolas sinbolikoa: 6. azpiestadioan dago, 18-24 hilabete artean.