Guía de Conceptos Políticos: Estado, ONU, UE e España

O Estado: Concepto, Elementos e Funcións

Un Estado é unha unidade política e administrativa superior que rexe un territorio e á súa autoridade están sometidos todos os seus habitantes. Entre os seus elementos fundamentais atópanse:

• Unha poboación, que inclúe cidadáns con dereitos recoñecidos e obrigas (como pagar impostos).
• Un territorio delimitado por fronteiras sobre o que exerce a súa soberanía.

As principais institucións dun Estado son:

• A policía, que se encarga de manter a orde pública.
• O exército, responsable da defensa do país.
• Un conxunto de funcionarios, encargados de executar as políticas públicas.

Os Estados tamén posúen símbolos que os identifican, como:

• Un himno.
• Unha bandeira.
• Unha capital ou cidade principal onde se localizan as súas institucións de goberno.

Entre as funcións esenciais dun Estado destacan:

• Establecer relacións internacionais, fundando embaixadas e consulados, integrándose en institucións internacionais e asinando acordos diplomáticos.
• Garantir a seguridade nacional, mantendo a orde pública e defendendo o territorio e os cidadáns ante posibles agresións exteriores.
• Proporcionar servizos básicos á poboación, como a educación, a sanidade e o transporte.

A Organización das Nacións Unidas (ONU)

A Organización das Nacións Unidas (ONU) é unha organización internacional fundada en 1945, despois da Segunda Guerra Mundial, cando os Estados se déronse conta da necesidade de crear unha institución que resolvese os conflitos de forma pacífica.

Entre os obxectivos principais da ONU atópanse:

• Defender os dereitos humanos.
• Manter a paz, emitindo resolucións de cumprimento obrigatorio. En caso de incumprimento, a ONU pode tomar medidas como sancións económicas ou, en casos excepcionais, autorizar intervencións militares a través do Consello de Seguridade.
• Fomentar a cooperación internacional.

Os principais órganos da ONU son:

• A Secretaría Xeral, co Secretario Xeral á fronte, que actúa como voceiro da comunidade internacional e coordina o traballo da organización.
• A Asemblea Xeral, composta por representantes de todos os Estados membros con dereito a voto sobre cuestións de relevancia internacional, sendo o principal órgano deliberativo da ONU.
• O Consello de Seguridade, formado por 15 membros (cinco deles permanentes con dereito a veto: Estados Unidos, Rusia, Reino Unido, Francia e China), cuxa función é manter a paz e a seguridade internacionais, e as súas decisións son vinculantes para todos os membros da ONU.

Entre os organismos especializados da ONU destacan:

• UNICEF: Promove a protección, supervivencia e desenvolvemento dos nenos e nenas en todo o mundo.
• UNESCO: Contribúe á paz e seguridade mediante a educación, ciencia, cultura e comunicacións.
• ACNUR: Ofrece protección e asistencia a persoas refuxiadas e desprazadas pola forza.

A Unión Europea: Historia, Integración e Institucións

A Unión Europea (UE) comezou a formarse tras a Segunda Guerra Mundial (1939-1945), coa necesidade de fortalecer a cooperación entre os países europeos para:

• Garantir a paz e a estabilidade no continente.
• Consolidar a paz e evitar novos conflitos en Europa.
• Reforzar a economía europea.

A formación da actual Unión Europea desenvolveuse en tres etapas principais:

• 1951: Creación da Comunidade Europea do Carbón e do Aceiro (CECA) por Bélxica, a República Federal de Alemaña, Francia, Italia, Luxemburgo e os Países Baixos, para regular e xestionar conxuntamente a produción destes recursos.
• 1957: Sinatura dos Tratados de Roma, que deron lugar á creación da Comunidade Económica Europea (CEE). Os estados membros comprometéronse a desenvolver políticas económicas comúns e a garantir a liberdade de circulación de bens, servizos, traballadores e capitais, permitindo que os produtos dun país se vendesen noutros sen aranceis nin restricións comerciais.
• 1993: Entrada en vigor do Tratado de Maastricht, transformando a CEE na Unión Europea (UE) e ampliando as súas competencias máis aló do ámbito económico.

Nas últimas décadas, a UE avanzou cara a unha maior integración económica e política mediante medidas como:

• A consolidación da unión económica e monetaria coa entrada en circulación do euro como moeda única en varios países da UE en 2002.
• Unha maior converxencia política, recoñecendo a cidadanía europea e garantindo a libre circulación de persoas dentro dos Estados membros (desde o Tratado de Maastricht en 1993).
• O establecemento de fondos e políticas de cohesión para apoiar as rexións menos desenvolvidas, reducir os desequilibrios económicos e impulsar iniciativas sociais e ambientais.

As principais institucións da Unión Europea son:

• O Parlamento Europeo: Encárgase de aprobar, xunto co Consello da Unión Europea, a lexislación e o orzamento da UE, e controla a Comisión Europea.
• A Comisión Europea: Ten a función de propor as leis ao Parlamento Europeo e ao Consello da Unión Europea, e tamén vela polo cumprimento dos regulamentos, pola execución dos programas e pola utilización adecuada dos fondos da UE.
• O Banco Central Europeo (BCE): Xestiona a política monetaria da eurozona, controla a inflación e asegura a estabilidade financeira da área do euro.

A Organización do Estado Español

O sistema político de España, establecido na Constitución Española de 1978, defíneo como:

• Un Estado social: Porque o Estado intervén para lograr unha sociedade máis xusta, protexer os dereitos sociais e garantir o benestar dos cidadáns.
• Un Estado democrático: Porque os cidadáns participan no goberno a través do sufraxio universal e das institucións representativas.
• Un Estado de Dereito: Porque as leis rexen para todas as persoas e as institucións, e porque se recoñecen e protexen dereitos fundamentais aos cidadáns.

Unha das principais institucións do Estado é a Coroa, representada polo rei. Exerce como Xefe de Estado e cumpre funcións simbólicas e representativas. Dado que España é unha monarquía parlamentaria, os actos do rei deben estar refrendados polo Goberno ou polo Parlamento.

Os tres poderes do Estado —o poder executivo, o poder lexislativo e o poder xudicial— son exercidos por:

• As Cortes Xerais (Poder Lexislativo): Encárganse de aprobar as leis, aprobar os orzamentos, controlar a acción do Goberno e elixir o Presidente do Goberno.
• O Goberno (Poder Executivo): Encárgase de dirixir a política interior e exterior, dirixir a Administración civil e militar e a defensa do Estado, e de gobernar conforme á Constitución e ás leis.
• Os xuíces e tribunais (Poder Xudicial): Encárganse de facer cumprir as leis.

A organización territorial do Estado español baséase en tres entidades principais:

• Os municipios: Gobernados polos concellos.
• As provincias: Son administradas polas deputacións provinciais ou, no caso de Comunidades Autónomas uniprovinciais, pola propia administración autonómica. Nas illas, teñen a súa administración propia, que son os Cabildos Insulares en Canarias (onde cada provincia ten o seu cabido) e os Consells Insulares en Baleares (que administran as competencias de cada unha das illas).
• As Comunidades Autónomas: Contan coas súas propias institucións de goberno, como o Parlamento ou o Goberno autonómico.