Guerra de Vietnam: políticas de Johnson e Nixon e o impacto da ofensiva de Tet (1964–1975)

Johnson vese moi erosionado no último tramo do seu mandato. Nas eleccións de 1968 (ás que non se presenta) o Partido Demócrata divídese de novo porque moitos demócratas se opoñen á guerra: considérana un impedimento para solucionar os problemas internos (por exemplo, o racial) e, ademais, supón un custo monumental e difícil de soster.

Contexto e natureza do conflito

Guerra de Vietnam: en ningún momento se admite a existencia dun estado de guerra formal, a pesar de que se lanzou o triplo de toneladas de bombas que na II Guerra Mundial e de que houbo unhas 56.000 vítimas mortais. É, en boa medida, unha guerra civil de orixe colonial, na que o bando protexido polos EUA, menos lexitimado, estaba chamado a perder fronte á determinación do Vietcong e do Viet Minh de expulsar aos estranxeiros e unificar o país.

Actuación de Lyndon B. Johnson (LBJ)

A actuación do presidente Johnson, pouco experimentado en política exterior, foi contraditoria: por unha banda incrementou gradualmente a axuda militar e económica a Vietnam do Sur; por outra, expresaba o seu desexo de limitar a participación americana no conflito. En 1964, o incidente do Golfo de Tonkín outorgoulle ao presidente Johnson, por parte do Congreso, maior liberdade de acción. A partir dese momento aumenta as forzas militares e desenvólvense diversas ofensivas.

En 1965, ante os escasos progresos, autorizou unha serie de bombardeos no Norte (bombardeos dosificados con fins políticos). Houbo unha errónea confianza do mando estadounidense na superioridade do seu armamento en terra. A pesar dos enormes recursos volcados en Vietnam (uns 550.000 soldados en 1969), o esforzo careceu da decisión necesaria para derrotar definitivamente ao inimigo, mentres que o desgaste e a desmoralización estendíanse entre os propios americanos.

Prácticamente, quen venceu a Johnson foi a opinión pública do seu propio país, gradualmente sensibilizada e conmocionada polas imaxes transmitidas polos medios de comunicación.

A ofensiva de Tet e o cambio de percepción (1968)

A ofensiva de Tet de 1968, levada a cabo pola guerrilla do Vietcong e por tropas regulares do Viet Minh contra cidades como Saigón, foi, a nivel militar, un golpe duro para o Norte polas enormes baixas que sufriu. Non obstante, o impacto das imaxes dese horror transmitidas por televisión nos Estados Unidos transformou a ofensiva nunha gran vitoria propagandística para Vietnam do Norte. Impresionado pola reacción pública, L. Johnson inclinouse por unha retirada gradual do conflito.

Richard Nixon e a política da "paz con honor"

Nixon proclamou a fórmula dunha «paz con honor». En 1969 procedeu á retirada de tropas terrestres, compensada con máis axuda militar e económica a Vietnam do Sur. Nixon tamén ordenou unha serie de bombardeos estratéxicos que buscaban presionar ao Norte.

As conversas entre os EUA e Vietnam do Norte culminaron en 1973 co compromiso americano de abandonar Vietnam e coa firma dun armisticio. Con todo, as hostilidades reanúdanse e, ao faltar o apoio dos EUA —inmersos no caso Watergate—, Saigón cae en 1975 en mans das forzas do Viet Minh.

Cronoloxía esencial (1964–1975)

• 1964: Incidente do Golfo de Tonkín; aumento da liberdade de acción do presidente Johnson.
• 1965: Inicio dos bombardeos no Norte e incremento das forzas estadounidenses en Vietnam do Sur.
• 1968: Ofensiva de Tet; impacto mediático e cambio na opinión pública estadounidense.
• 1969: Nixon adopta a política da «paz con honor» e inicia a retirada de tropas terrestres, mantendo o apoio material a Vietnam do Sur.
• 1973: Acordos entre EUA e Vietnam do Norte; compromiso de retirada e firma dun armisticio.
• 1975: Caída de Saigón en mans do Viet Minh tras a retirada do apoio estadounidense.

Consecuencias da guerra para os Estados Unidos

As consecuencias da guerra nos Estados Unidos foron de gran consideración:

• Os gastos militares obrigaron a renunciar a moitos programas sociais impulsados por Johnson.
• A contenda debilitou a economía e alterou prioridades orzamentarias.
• A guerra provocou unha crise de alcance nacional e unha profunda fractura na sociedade e na confianza nas institucións.

Notas finais

O conflito de Vietnam combinou aspectos militares, políticos e de comunicación que acabaron por condicionar a saída de Estados Unidos e marcaron a política exterior e interna do país durante anos. A combinación de límites militares, custos económicos e presión social transformou unha intervención externa nunha derrota política para os gobernos implicados.