Gramática Latina: Verbos DICERE, Participio de Perfecto, Evolución Fonética y el Verbo SUM

Enviado por Programa Chuletas y clasificado en Griego

Escrito el en español con un tamaño de 6,63 KB

Verbo DICO, -IS, -ERE, DIXI, DICTUM: Decir

DICO, -IS, -ERE, DIXI, DICTUM

  • DICIT: 3.ª persona singular, presente, indicativo: él dice
  • DICAT: 3.ª persona singular, presente, subjuntivo, activa: él diga
  • DIXERUNT: 3.ª persona plural, pretérito perfecto, indicativo, activa: ellos han dicho
  • DIXERAMUS: 1.ª persona plural, pretérito pluscuamperfecto, indicativo, activa: nosotros habíamos dicho
  • DIXERITIS: 2.ª persona plural, futuro perfecto, indicativo, activa: vosotros habréis dicho
  • DIXISSE: infinitivo perfecto, activa: haber dicho
  • DICET: 3.ª persona singular, futuro imperfecto: dirá
  • DIXIT: 3.ª persona singular, pretérito perfecto, indicativo: él ha dicho
  • DICERET: 1.ª persona singular, pretérito imperfecto, subjuntivo, activa: yo dijera o dijese
  • DIXERO: 1.ª persona singular, futuro perfecto, indicativo, activa: yo habré dicho
  • DIXISSENT: 3.ª persona plural, pluscuamperfecto, subjuntivo, activa: hubieran o hubiesen dicho
  • DICERE: infinitivo presente, activa: decir

Frases para traducir

Frases sentenciosas

MAGNA DEMENTIA EST DIVITIAS PETERE, SAPIENTIAM PERDERE.

Análisis morfosintáctico: nom. n. pl. sujeto / 3.ª sg. pres. / ac. f. pl. CD / inf. pres. act. atributo / ac. sg. f. CD / inf. pres. act.

Traducción: Gran locura es pedir riquezas, perder la sabiduría.

DIFFICILE EST TRISTI LAETITIAM FINGERE.

Análisis morfosintáctico: n. sg. n. atributo / 3.ª pl. pres. / dat. sg. m. CI / ac. sg. f. CD / inf. pres. act. sujeto

Traducción: Es difícil para el triste fingir alegría.

IN ERRORE PERSEVERARE STULTUM

Análisis morfosintáctico: prep. / abl. n. / inf. pres. act. / nom. sg. n. atributo / 3.ª sg. pres.

Traducción: Es necio persistir en el error.

HELVETII CUPIEBANT ITER PER PROVINCIAM FACERE.

Análisis morfosintáctico: n. m. pl. sujeto / 3.ª pl. pret. imp. / ac. sg. n. CD / prep. / ac. f. sg. CCL / inf. pres. act. CD

Traducción: Los helvecios deseaban hacer el viaje por la provincia.

BIBERE HUMANUM EST; ERGO BIBAMUS, AMICE!

Análisis morfosintáctico: inf. pres. act. sujeto / n. sg. sujeto / 3.ª sg. pres. ind. act. / conj. / 1.ª pl. pres. subj. act. / voc. sg. m.

Traducción: Beber es humano; así pues, bebamos, amigo.

AMULIUS REX PROICERE PUEROS IN FLUVIUM IUSSIT.

Traducción: El rey Amulio mandó lanzar a los niños al río.

OPERA HOMINIS TEMPUS DELERE SOLET

Análisis morfosintáctico: ac. pl. n. CD / g. sg. m. CN / n. sg. n. sujeto / inf. pres. act. CD / 3.ª sg. pres. ind. act. (perífrasis verbal)

Traducción: El tiempo suele destruir las obras.

Participio de perfecto (pasado)

Se forma a partir del tema de supino + us, a, um:

  • AMO, AMARE, AMAVI, AMATUM → amatus, amata, amatum: amado, amada
  • AGO, AGERE, EGI, ACTUM → actus, acta, actum
  • DO, DARE, DEDI, DATUM → datus, data, datum

Evolución fonética del latín al español

Cambios en vocales

  • Se pierde la -m final de acusativo: historiam → historia
  • La e átona en sílaba final desaparece: rivalem → rival
  • La u final átona pasa a o: odium → odio
  • La o breve tónica diptonga en ue: fortem → fuerte
  • La e breve tónica diptonga en ie: bene → bien
  • Las vocales átonas postónicas se pierden: miserabilem → miserable

Diptongos

  • au → ou → o: aurum → oro
  • ae → e: aedificium → edificio
  • oe → e: amoenum → ameno

Consonantes

  • Las oclusivas sordas intervocálicas sonorizan: petaca → bodega
  • Las oclusivas sonoras intervocálicas (b, d, g) desaparecen: traditorem → traidor
  • La s inicial seguida de otra consonante desarrolla una vocal protética: studium → estudio
  • La f inicial latina pasa a h: formicam → hormiga, festam → fiesta, ferrum → hierro
  • Los grupos cl-, fl-, pl- a inicio de palabra evolucionan a ll-: planum → llano, clavem → llave
  • El grupo -ct- pasa a ch: tructam → trucha
  • El grupo -cul- evoluciona a j: acuculam → aguja
  • El grupo -li- intervocálico evoluciona a j y ll: concilium → concejo
  • La rr se mantiene: narrare → narrar
  • La ll se mantiene: bellam → bella
  • nn → ñ: cabannam → cabaña
  • Las demás consonantes geminadas se simplifican: attentum → atento
  • ns → s: constare → costar
  • gn → ñ: ligna → leña

Verbo SUM, ESSE, FUI: Ser / Estar

Indicativo

  • Presente: sum, es, est, sumus, estis, sunt
  • Imperfecto: eram, eras, erat, eramus, eratis, erant
  • Futuro imperfecto: ero, eris, erit, erimus, eritis, erunt
  • Perfecto: fui, fuisti, fuit, fuimus, fuistis, fuerunt
  • Pluscuamperfecto: fueram, fueras, fuerat, fueramus, fueratis, fuerant
  • Futuro perfecto: fuero, fueris, fuerit, fuerimus, fueritis, fuerint

Entradas relacionadas: