Glosario de Xeografía e Termos Socioeconómicos Clave en Galego

Movementos Antiglobalización

Amplo conxunto ideolóxico formado por activistas de diferentes correntes políticas que, a finais do século XX, converxen na crítica social ao proceso de globalización. É unha corrente de protesta mundial que inclúe ducias de grupos de diferentes países que teñen en común o seu rexeitamento ao capitalismo e ao modelo neoliberal.

Nestes movementos danse cita colectivos como:

• Sindicatos
• Intelectuais de esquerda
• Ecoloxistas
• Indixenistas
• Grupos desfavorecidos

Todos eles acusan ao sistema económico de amoral e inxusto.

Municipio

Unidade territorial-administrativa máis básica recoñecida pola Constitución de 1978. Está organizado por un concello dirixido por un alcalde e unha corporación elixidos democraticamente.

O Municipio en Galicia

De orixe castelá, onde o poboamento está concentrado, esta división territorial de tipo político non consegue adaptarse á realidade de Galicia. Aquí, o nome do municipio coincide co núcleo de poboación máis grande, pero este está lonxe de reunir a maior parte da poboación do concello. Por esta razón, a poboación segue a demostrar máis apego á parroquia que ao municipio.

ODS (Obxectivos de Desenvolvemento Sostible)

Son 17 obxectivos de desenvolvemento humano programados pola ONU para atallar unha serie de problemas mundiais. Este programa, que comezou no ano 2015 e finaliza no 2030, preséntase como unha oportunidade para que os países emprendan un novo camiño co que mellorar a vida da cidadanía, especialmente naqueles lugares onde estes problemas son máis acuciantes.

Temas clave dos ODS

Os ODS céntranse en:

• A pobreza e a desigualdade económica.
• O cambio climático e a degradación ambiental.
• A igualdade de xénero.
• Un modelo urbano, de produción e de consumo sostibles.
• O progreso na educación, a paz e a xustiza.

Ortofoto

Fotografía aérea dixitalizada que foi corrixida xeometricamente para eliminar distorsións (como a orientación da cámara ou as diferenzas de elevación). As ortofotos presentan a mesma escala en toda a superficie e poden usarse como mapa.

Padrón Municipal de Habitantes

Rexistro administrativo que leva a cabo cada concello onde constan os veciños que viven no seu municipio. Contén información sobre as características da poboación, aínda que menos detallada que a do censo.

Importancia e Características

A súa principal vantaxe é que se trata dun rexistro vivo e dinámico (denominado padrón continuo de poboación), xa que cando unha persoa se traslada ten a obriga legal de empadroarse no novo municipio.

Isto permite coñecer en calquera momento a cantidade e as principais características da poboación, sendo un dato de vital importancia para os concellos, xa que reciben máis ou menos financiamento en función da poboación que teñan.

Paisaxe

Calquera parte do territorio, tal como a percibe a poboación, resultante da interacción de elementos bióticos, abióticos e antrópicos. Está formado por todos os elementos físicos que compoñen un determinado lugar.

A paisaxe constitúe o obxecto de estudo da xeografía por ser o escenario da interrelación dos elementos naturais e a acción humana. Distínguense:

• Paisaxes naturais: se non foron transformadas pola acción humana.
• Paisaxes humanizadas: transformadas pola acción humana.

Parroquia

Denominación que reciben en Galicia e Asturias as entidades colectivas de poboación que teñen a súa orixe nas parroquias eclesiásticas. O Estatuto prevé que se lles poida recoñecer personalidade xurídica.

En Galicia temos un total de 3.771 parroquias.

Poboación Activa

Grupo poboacional composto por todos os habitantes en idade laboral (entre os 16 e os 65 anos) que ou ben traballan nun emprego remunerado (poboación ocupada) ou ben están en busca de emprego (poboación en paro).

Exclusións

Quedan excluídas deste sector de idade as persoas que son:

• Estudantes
• Amas de casa
• Pensionistas por invalidez
• Discapacitados
• Rentistas

Esta taxa en España medrou coa incorporación da muller ao mundo laboral e a chegada dos inmigrantes entre mediados da década dos 90 e o 2008.

Provincia

Demarcación administrativa española recoñecida na Constitución de 1978, aínda que a división territorial data de 1833 (obra de Javier de Burgos). Están gobernadas polas Deputacións Provinciais.

PXOM (Plan Xeral de Ordenación Municipal)

Documento técnico e xurídico, e instrumento de ordenación integral do territorio, que establece as directrices de urbanismo nun municipio. O seu obxectivo é promover un desenvolvemento equilibrado e sostible, garantindo o benestar da poboación e a protección do medio ambiente.

É unha ferramenta clave na planificación territorial en España, especialmente en comunidades como Galicia. O PXOM define como se organizarán os espazos (urbanos, rurais e naturais), regulando o uso do solo, a edificación, as infraestruturas e os servizos públicos.

Contido do PXOM

O plan contén:

• A clasificación do solo.
• A definición dos elementos fundamentais da estrutura xeral do territorio (espazos libres, equipamento comunitario, sistemas xerais de comunicación, etc.).
• O desenvolvemento, execución e vixencia do plan.

Ría

Penetración que forma o mar na costa debido á submersión da parte litoral dunha cunca fluvial de ladeiras máis ou menos abruptas. É un val fluvial somerxido baixo o nivel do mar a causa da elevación deste.

A súa orixe xeomorfolóxica está relacionada cun asolagamento do val fluvial, vinculado a movementos isostáticos e a un afundimento tectónico asociado á rede de fracturas preexistentes. As Rías Altas e Baixas galegas son un bo exemplo disto.

Réxime Demográfico

Etapa na evolución do movemento natural dunha poboación na que a natalidade, a mortalidade e o crecemento natural ou vexetativo presentan características homoxéneas.

Tipos de Réxime Demográfico

1. Antigo: Altas taxas de natalidade e mortalidade, con crecemento vexetativo escaso.
2. De Transición: (Etapa intermedia).
3. Moderno: Taxas de natalidade e mortalidade moi baixas.

Saldo Migratorio

Balance que existe entre a inmigración e a emigración nun determinado lugar.

• Se o saldo migratorio é positivo (máis inmigrantes ca emigrantes), a poboación aumenta.
• Se o saldo migratorio é negativo (máis emigrantes ca inmigrantes), a poboación diminúe.

Silvicultura

Conxunto de actividades relacionadas co cultivo, o coidado e a explotación dos bosques e os montes.

SIX (Sistema de Información Xeográfica)

Colección integrada de software e datos informáticos utilizados para visualizar e administrar información sobre lugares xeográficos.

Un SIX proporciona un marco para recompilar e organizar datos espaciais e información relacionada para que se poidan mostrar e relacionar.

Tectónica de Placas

Teoría que explica a forma na que está estruturada a Litosfera (a capa máis fría e ríxida da Terra). A superficie exterior da Terra consiste en aproximadamente dez bloques ou placas ríxidas que transportan os continentes e os solos oceánicos.

Estas placas están en constante movemento sobre o manto terrestre (un fluído) e son a causa de moita actividade xeolóxica (formación de montañas, volcáns e terremotos). A tectónica de placas explica fenómenos como a Deriva Continental e a Expansión do fondo oceánico.

Movementos das Placas

As placas sofren tres tipos básicos de movementos:

• Sepáranse (diverxencia)
• Converxen (colisión)
• Deslízanse (falla transformante)

Turismofobia

Fenómeno caracterizado polo rexeitamento das poboacións locais ao turismo masivo, que xera grandes incomodidades e dificultades aos residentes.

Cando nun destino turístico se produce masificación e se desborda a capacidade de carga sobre os recursos ambientais e mesmo a vivenda, as protestas arrecian e o malestar está próximo á fobia.

Vexetación Clímax

Vexetación que se establece por si mesma nun determinado territorio en ausencia de accións antrópicas, é dicir, en equilibrio co seu ecosistema. É o contrario da vexetación antrópica.

Xentrificación

Proceso de transformación urbana dun espazo deteriorado ou en declive no que a poboación orixinal (de clases medias e baixas) é progresivamente desprazada por outra dun maior nivel adquisitivo, á vez que se renova o barrio.

Este proceso adoita darse nas grandes cidades debido ao aumento dos prezos da vivenda, ao mercado inmobiliario e ao uso de pisos turísticos. O termo é un neoloxismo que procede do inglés "gentrification".

Zócolo

Chaira ou meseta que se formou na Era Primaria (Paleozoico) como resultado do aplanamento pola erosión de cordilleiras xurdidas na oroxénese herciniana.

Os zócolos están constituídos por rochas silíceas moi duras. Son ríxidas e ante novos empuxes oroxénicos fractúranse ou rompen.

Materiais Paleozoicos Típicos

• Granito
• Lousa
• Cuarcita
• Xistos