Glosario de Termos Climáticos e Biogeográficos en Galego

Glosario de termos climáticos e biogeográficos

Aridez → Insuficiencia de auga non só na atmosfera. Depende da relación entre a temperatura e a humidade nun espazo dado. A aridez é maior canto menores son as precipitacións e máis altas as temperaturas. Existen diversos índices para calculala:

Índice de Gaussen

Mide a aridez mensual. Un mes é árido cando o dobre da súa temperatura media é maior ou igual que o total das precipitacións en milímetros.

Gaussen → 2T ºC ≥ P mm

Índice de Lautensach-Meyer

Determina a aridez xeral dunha zona a partir do número de meses con déficit de auga (menos de 30 mm de precipitación). En España é un dos rasgos principais do clima mediterráneo, subdesértico ou estepario.

Relevo e atmosfera

Barlovento → Ladeira dun relevo montañoso que, pola súa orientación respecto ao vento dominante, queda exposta ao fluxo ascendente do aire. A ladeira de sotavento, pola contra, queda exposta ao fluxo descendente.

Inversión térmica → Incremento da temperatura do aire ao aumentar a altura, cando debería diminuír segundo o gradiente adiabático normal. O aire máis cálido atópase sobre o máis frío. A nivel do solo é resultado da irradiación nocturna con aire en calma e ceo despexado nunha situación anticiclónica invernal.

Isóbara → Liña imaxinaria que une os puntos da superficie terrestre que rexistran unha mesma presión atmosférica. Nos mapas do tempo trázanse cada 4 milibares. Cando o seu valor supera o da presión normal (1013,5 mb) constitúen anticiclóns; cando se sitúan por debaixo, borrascas.

Isohieto → Liña imaxinaria que une os puntos da superficie terrestre que rexistran a mesma cantidade de precipitacións. É un tipo de isoliña e o seu valor exprésase en milímetros (mm). Utilízanse en mapas onde se expresa a cantidade de precipitación recibida por áreas. En España, os valores máis elevados (superiores a 800 mm) corresponden ás zonas montañosas e ao norte peninsular; os valores máis baixos (inferiores a 300 mm) dánse na zona do sueste peninsular e nas illas de Lanzarote e Fuerteventura.

Orientación e vexetación

Avesedo ou umbría → Zona dun relevo montañoso que, pola súa orientación, está sempre en sombra. Nas montañas, é a vertente do val exposta á sombra e oposta á solana (solleiro).

As súas temperaturas máis baixas e a maior humidade adoitan traducirse en diferenzas de vexetación, sendo os bosques máis amplos. En España é a orientada ao norte.

Laurisilva → Bosque nuboso subtropical propio de lugares húmidos, cálidos e sen xeadas, con grandes árbores (algunhas perennifolias de gran altura). En España dáse nas illas Canarias, concretamente nas vertentes setentrionais das illas occidentais de maior elevación, alí onde o mar de nubes (determinado pola influencia dos alisios) permite o seu crecemento.

Maquis → Ecosistema de matogueira mediterránea moi densa e case impenetrable, formada por especies perennifolias, principalmente arbustivas, que poden alcanzar máis de 2 metros de altura. Adoita desenvolverse sobre solos silíceos. Os madroños, as xaras, os breixos, os lentiscos, as xestas… e outras especies son características desta formación, de maior parte que as garrigas.

Vexetación clímax → Fase final de máximo desenvolvemento dunha comunidade vexetal, na que esta adquire unha estrutura complexa, atopándose en equilibrio dinámico co seu contorno ambiental. Esta vexetación resulta exclusivamente da incidencia de factores naturais: estableceuse por si mesma nun determinado lugar, en determinadas condicións climáticas e en ausencia de accións antrópicas durante un longo tempo.

A vexetación clímax da España húmida inclúe os bosques caducifolios de carballo e faia, en combinación coa matogueira de landa atlántica e os prados.

Vexetación antrópica → Vexetación introducida polo ser humano nun espazo determinado da biosfera, polo seu valor económico ou pola degradación da cuberta vexetal existente. Cando a vexetación dunha zona é o resultado dunha intervención humana, denomínase vexetación secundaria. Un exemplo sería a repoboación de piñeiros e eucaliptos na paisaxe vexetal de clima oceánico.

Landa → Vexetación densa de matogueira que pode ser baixa ou alcanzar ata os 4 metros. Desenvólvese nas zonas de clima oceánico con solos pobres, incultos e ácidos. Aparece coa degradación do bosque caducifolio por sobreexposición ou incendio, ou como vexetación supraforestal. As especies máis comúns son o toxo, a xesta e o breixo. Adoitaba usarse nos sistemas agrarios tradicionais como cama para os animais e logo como abono.