Gizarte Zientziak eta Artea Haur Hezkuntzan: Gida Osoa

Lehen Mailako Iturriak Haur Hezkuntzan

Lehen mailako iturriak iraganeko garai bateko objektu, aztarna edo material originalak dira; hau da, aztertzen den garaian bertan sortutako elementuak. Ez dira interpretazioak, garai horretako lekukotza zuzenak baizik.

Zergatik dira garrantzitsuak?

• Haurrek esperientzia zuzenaren bidez ikasten dute.
• Behaketa, manipulazioa eta esplorazioa ahalbidetzen dute.
• Pentsamendu historikoa lantzen hasten dira: aldaketa, jarraipena eta kausalitatea.
• Gizarte Zientzien prozedurak lantzen dira: behatu, deskribatu eta konparatu.
• Motibazioa eta jakin-mina sustatzen dute.

Adibidez: irudi erromatarrak, irudi greziarrak edo lucerna erromatarra.

Irudikapen Bisual Motak Artean

Artearen munduan hiru irudi mota nagusi bereiz ditzakegu:

• Irudikapen bisual informatiboak: Informazioa transmititzeko erabiltzen diren irudiak dira (mapak, diagramak, seinaleak, argazki dokumentalak…).
• Irudikapen bisual komertzialak eta entretenimendukoak: Kontsumoarekin, publizitatearekin eta aisialdiarekin lotutako irudiak (iragarkiak, marrazki bizidunak, pantailak…).
• Irudikapen bisual artistikoak (artelanak): Helburu estetikoa, adierazkorra eta kulturala duten irudiak, artearen historiaren parte direnak.

Irudi Historikoak Gelan Lantzeko Metodologia

Gelara ekarritako irudi erromatar edo greziar bat lehen mailako iturria da. Haur Hezkuntzan, esperientzia zuzenetik abiatuta lantzen da, haurrek ingurunea ulertzeko interakzioak eta objektu errealak behar baitituzte.

Behaketa eta Deskribapena

Lehenik eta behin, behaketa egiten da. Haurrek irudia ikusi, ukitu eta deskribatzen dute. Prozesu honetan objektuaren forma, kolorea, testura eta materialak aztertzen dira, hizkuntza landuz eta jakintza eraikitzeko galderak eginez.

Denbora, Artea eta Geografia

• Pentsamendu historikoa: Objektua iraganeko gizarte batekin lotzen da, oraina eta iragana bereizten hasteko (aldaketa eta jarraipena).
• Adierazpen kulturala: Artearen historiaren bidez, objektuaren esanahi kulturala eta testuinguru soziala ulertzen dute.
• Espazioaren kontzeptua: Geografiaren bidez, irudia sortu zen lekua kokatzen da (Erroma edo Grezia) mapa sinpleak erabiliz.

Gizarte Ikuspegiak eta Generoa

Haurrek hainbat ikuspegi barneratzen dituzte: soziala (rolak eta elkarbizitza), kulturala (ohiturak), historikoa (denboraren joana) eta kritikoa (pentsamendu independentea).

Genero Ikuspegia Hezkuntzan

Garrantzitsua da gizartean sortutako botere-desorekak eta genero-rolak aztertzea, presentismoa (gaur egungo estereotipoak iraganean aplikatzea) saihestuz. Emakumeen Historiak aztergai berriak proposatzen ditu: ohiko bizitza, elikadura eta ehungintza, eginkizun horien garrantzia aldarrikatuz.

Nola txertatu genero ikuspegia?

• Emakumeen historiari ikusgaitasuna eman.
• Feminitatearekin lotutako esparruak balioetsi.
• Emakume erreferenteak txertatu eta estereotipoak ezabatu.
• Diskurtso didaktikoa berrikusi: mantentze-jarduerak (zaintza) biziraupenerako ezinbestekoak direla azaldu.

Material Didaktikoen Dekalogoa

1. Sexuen irudikapen kuantitatibo orekatua.
2. Sexuen irudikapen kualitatibo ekitatiboa.
3. Pertsonaien arteko elkarreragina sustatzea.
4. Adin, gizarte eta funtzio aniztasuna txertatzea.
5. Estereotipoak eta irudi zurrunak (hieratismoa) saihestea.
6. Ekintza kolektiboak eta talde-lana adieraztea.
7. Familia eredu anitzak agertzea.
8. Mantentze-jarduerak eta zaintza lanak erakustea.
9. Kultura materiala zehaztasunez irudikatzea.
10. Objektuen eta generoaren arteko lotura ez-estereotipatua.

Hezkuntza Artistikoa: Bisuala eta Plastikoa

Lengoaiak barneratzeko bi esparru nagusi landu behar dira:

• Hezkuntza bisuala: Irudiekin pentsatzeko eta mundua ulertzeko gaitasuna, mezuak kritikoki aztertuz.
• Hezkuntza plastikoa: Materialekin esperimentatuz emaitza estetikoak lortzeko sorkuntza prozesu pertsonala.

Artelana Ikusteko Hiru Ikuspegi

• Gertaera gisa: Deskribapen fisiko soila eta balorazio subjektiboa.
• Prozesu lineal gisa: Estiloaren eta egilearen sormen-prozesuaren analisia.
• Interakzio gisa: Testuinguru historiko, politiko eta biografikoaren arteko lotura konplexua.

Oharmen Espazialaren Garapena

Haurraren espazioaren ulermena hiru fasetan banatzen da:

• Oharmen topologikoa: Egozentrikoa, manipulazioan oinarritua (barruan/kanpoan, gertu/urrun).
• Oharmen proiektiboa: Ikuspuntuak eta lateralitatea (ezker-eskuin) kontuan hartzen ditu.
• Oharmen euklidearra: Espazio objektiboa, dimentsioak, proportzioak eta mapak ulertzeko gaitasuna.

Geografia eta Pentsamendu Espaziala

Geografia gizakiaren eta ingurunearen arteko harremana aztertzen duen zientzia kritikoa da.

• Pentsamendu geografikoa: Elementu naturalak eta gizatiarrak lotzeko gaitasuna.
• Pentsamendu espaziala: Mapak irakurtzeko eta informazioa grafikoki irudikatzeko trebetasuna.

Hannounen Teoria eta Etapak

1. Gorputz espazioaz jabetzea: Psikomotrizitatea eta albokotasuna.
2. Espazioaren egituraz jabetzea: Deszentralizazioa eta objektuen arteko kokapena.
3. Distantzia eta neurriez jabetzea: Neurri objektiboetara igarotzea.

Hannounek hiru espazio mota bereizten ditu: bizitutakoa (ekintza fisikoa), antzemandakoa (behaketa) eta pentsatutakoa (abstrakzioa).

Piageten Teoriaren Berrikuspena

Gaur egun badakigu Piageten etapa batzuk zaharkituta daudela:

• 3 urterekin mapa sinpleak uler ditzakete.
• 4-6 urterekin koordenatu sinpleak erabil ditzakete.
• Egozentrismoa ez da muga biologiko bat, hezkuntzaren eta interakzioaren bidez lantzen den prozesu bat baizik.

Oinarrizko Konpetentziak eta Gizarte Zientziak

Haur Hezkuntzan, Gizarte Zientziek gertuko ingurunea (familia, eskola, auzoa) aztertzen dute, pentsamendu kritikoa garatzeko. Ikerketa-eremu nagusiak hauek dira:

• Espazioa: Errepresentazioa eta mapen erabilera.
• Denbora: Historiaren epeak eta kronologia.
• Kausalitatea: Gertaeren atzean dauden arrazoi anitzak (multikausalitatea).
• Nozio sozialak: Ekonomia, politika, lana eta genero-erlazioak.