Giza Zirkulazioa eta Iraizketa: Azalpen Orokorra

Zirkulazio Bikoitza: Odolaren Bi Bide Nagusiak

Odolak bi bide independente egiten ditu gorputzean. Bide bat odol oxigenatuarekin eta bestea odol ez-oxigenatuarekin doa, eta bi bide horiek ez dira inoiz nahasten. Bihotzak bi sistema nagusi ditu:

• Gas-trukea egiteko birikak.
• Oxigenoa eta mantenugaiak gorputz osora hornitzeko sistema.

1. Birika-zirkulazioa edo Zirkulazio Txikia

Prozesua honela gertatzen da:

• Oxigeno gutxiko odola bihotzaren eskuin aldean hasten da.
• Handik biriketara bidaltzen da.
• Biriketan, zehazki albeoloetan, gas-trukea gertatzen da: odolak karbono dioxidoa askatzen du eta oxigenoa hartzen du.

Fase honi “erregaia kargatzea” esaten zaio, oxigenoa delako gorputzaren energia-ekoizpenerako beharrezkoa den elementu nagusietako bat. Oxigenoz aberastutako odola bihotzera itzultzen da, hurrengo ibilbidea hasteko prest.

2. Zirkulazio Handia edo Sistemikoa

Bigarren zirkuitua “handia” edo “sistemikoa” da, gorputz osora hedatzen delako.

• Oxigenoz betetako odola bihotzaren ezker aldetik ateratzen da.
• Arterien bidez gorputzeko organo eta ehun guztietara iristen da.
• Zelulek oxigenoa eta mantenugaiak erabiltzen dituzte energia sortzeko.
• Ondoren, karbono dioxidoa eta beste hondakin batzuk dituen odola zainen bidez bihotzera itzultzen da.

Atal hau “logistika eta banaketa” bezala azaltzen da, oxigenoa eta beharrezko substantziak gorputz osoan banatzen direlako.

Odolaren Gaixotasunak

Anemia

Odoleko eritrozito edo hemoglobina kopurua jaisten denean gertatzen da. Horren ondorioz, odolak ez du nahikoa oxigeno eramaten zelulei. Ohikoena burdin gabeziak eragindakoa da, askotan elikadura desegokiagatik edo odol-galerengatik.

Leuzemia

Hezur muinean sortzen den minbizia da. Leukozitoen kopurua kontrolik gabe handitzen da, eta horrek odolaren funtzionamendu normala kaltetzen du.

Hemofilia

Herentziazko gaixotasuna da. Odolaren koagulazio-arazoak eragiten ditu, eta ondorioz, pertsonak errazago izaten ditu hemorragia edo odol-jarioak.

Aterosklerosia

Arterien paretetan lipidoak (batez ere kolesterola) pilatzen direnean gertatzen da. Ateroma-plakak sortzen dira, arteriak estutu egiten dira eta odol-fluxua murrizten da. Horrek presio arteriala handitu eta bihotzari esfortzu handiagoa eginarazten dio.

Hipertentsioa

Presio arteriala normala baino altuagoa denean gertatzen den gaixotasun kronikoa da. Faktore arruntak dira adina, tabakismoa, gatz gehiegi hartzea eta gehiegizko pisua. Odol-hodiak gogortu eta estutu egiten direnez, bihotzak lan gehiago egin behar du.

Infartua

Odol-fluxua eteten denean eta ehun bateko zelulak hiltzen direnean gertatzen da. Arterietako buxadurak koaguluengatik edo ateroma-plakengatik sortzen dira.

• Garunean gertatzen bada: iktusa edo garuneko infartua.
• Bihotzean gertatzen bada: miokardio-infartua.

Iraitz Aparatua: Hondakinak Kanporatzeko Prozesua

Iraistea gure gorputzak sortzen dituen hondakin toxikoak kanporatzeko prozesua da. Odola garbitzea eta barne-oreka mantentzea du helburu. Hauek dira organo nagusiak:

Giltzurrunak

Organo nagusiak dira; odola iragazi eta gernua (txiza) sortzen dute, urea bezalako substantziak kanporatzeko.

Izerdi-guruinak

Azalean daude. Izerdiaren bidez, hondakinak kanporatzen dituzte eta gorputzaren tenperatura erregulatzen dute.

Birikak

Arnasketaren bidez, zelulek sortutako karbono dioxidoa (CO₂) kanporatzen dute.

Digestio-aparatuko organoak

Gibelak toxina batzuk behazunera isurtzen ditu, ondoren gorotzekin edo gernuarekin kanporatzeko.

2. Gernu-aparatua

Gernua sortu eta kanporatzeaz arduratzen den sistema da. Atal hauek ditu:

• Giltzurrunak: Sabelaldearen atzean daude, bizkarrezurraren alde bakoitzean.
• Ureterrak: Giltzurrunetatik maskuriaraino gernua daramaten bi hodi mehe.
• Gernu-maskuria: Gernua metatzen duen poltsa giharretsua da. 250-500 ml bitartean gorde ditzake.
• Uretra: Maskuritik kanpora gernua eramaten duen hodia. Bi esfinter ditu pixari eutsi edo ateratzen uzteko.

3. Giltzurrunaren Egitura (Barnealdea)

Giltzurrunak 10-12 cm arteko luzera du eta atal hauetan banatzen da:

• Giltzurrun-kapsula: Kanpoko mintz babeslea.
• Giltzurrun-azala: Kanpoko eremua.
• Giltzurrun-muina: Barneko eremua, giltzurrun-piramideak (egitura konikoak) dituena.
• Giltzurrun-pelbisa: Inbutu itxurako eremua; bertan biltzen da gernua ureterretara bidali aurretik.