Giza Gorputzaren Iraitz eta Zirkulazio Sistemak

Iraitz Aparatua: Funtzioak eta Osagaiak

Giltzurrunak: Odol-iragazki naturalak

Giltzurrunak bi organo gorrixka dira, babarrun forma dutenak, eta odola iragazten dute. Giltzurrunen barruan nefronak daude, iraitz funtzioa betetzen dutenak.

Nefronaren hiru atal nagusiak:

1. Glomerulua: Odola iragazten den sare kapilarra.

2. Bowmanen kapsula: Glomerulutik ateratzen diren produktuak jasotzen ditu.

3. Tubulu-sistema: Gernua uretrara bidaltzen duten hodiak.

Ureterrak: Gernuaren garraioa

Giltzurrunetatik ateratzen diren bi hodi dira, gernua maskuriara garraiatzen dutenak.

Gernu-maskuria: Biltegiratze organoa

Poltsa forma duen organoa da, gernua metatzen duena eta dilatatzeko gaitasuna duena.

Uretra: Gernuaren irteera

Maskuria kanpoarekin komunikatzen duen hodi fin bat da. Gernua ez irteteko esfinter bat du.

Gernuaren konposizioa eta ezaugarriak

Gernuaren konposizioa aldakorra da, eta dieta edo jarduera fisikoaren arabera alda daiteke. Normalean, goizean kontzentratuagoa egoten da.

• Ura: %95 inguru.

• Gatzak: Hainbat gatz mineral.

• Urea: Proteinen metabolismoaren hondakina.

• Mantenugaiak: Glukosa kantitate txikian (kantitate handiak diabetesa adieraz dezake).

• Proteinak: Kantitate handiak giltzurruneko arazoak adieraz ditzake.

• Hormonak: Haurdunaldia detektatzeko, adibidez.

Zirkulazio Sistema: Odolaren bidea gorputzean

Odolaren konposizioa: Osagai nagusiak

• Plasma: Urak osatzen du, eta bertan mantenugaiak, gasak, hormonak eta hondakinak daude.

• Odol-zelulak:

  • Globulu gorriak: Oxigenoa (O₂) garraiatzen duten zelulak.

  • Globulu zuriak: Gorputza defendatzen duten zelulak.

  • Plaketak: Odola koagulatzen laguntzen duten zelulak.

Odol-hodiak: Arteriak, zainak eta kapilarrak

• Arteriak: Odola bihotzetik organoetara eramaten duten hodiak.

• Zainak: Odola organoetatik bihotzera garraiatzen duten hodiak.

• Kapilarrak: Arteriak eta zainak konektatzen dituzten hodi finak dira, gas eta mantenugai trukea gertatzen den tokia.

Zirkulazio motak: Txikia eta handia

Zirkulazio txikia (Birika-zirkulazioa)

Odola eskuin aurikulatik eskuin bentrikulura doa, eta biriketan gas-trukea gertatzen da (oxigenoa (O₂) sartzen da eta karbono dioxidoa (CO₂) ateratzen da).

Zirkulazio handia (Zirkulazio sistemikoa)

Odola ezker aurikulatik ezker bentrikulura doa, eta gorputz osora zirkulatzen du (oxigenoa (O₂) erabiltzen da eta karbono dioxidoa (CO₂) metatzen da).

Bihotz-erritmoa eta haren faseak

Bihotzak hiru fase nagusi ditu:

1. Aurikula-sistolea: Aurikulak uzkurtzen dira eta odola bentrikuletara bidaltzen dute.

2. Bentrikulu-sistolea: Bentrikuluak uzkurtzen dira eta odola arterietara bidaltzen dute.

3. Diastole orokorra: Bihotza erlaxatzen da eta odola bihotzean sartzen da.

Iraitz Aparatuaren gaixotasun ohikoenak

• Giltzurrun-kalkuluak: Mineralez eta gatzez osatutako deposituak dira, eta gernu-bideetan mugitzean mina sor dezakete.

• Zistitisa: Maskuriaren hantura da, bakterio-infekzioek eraginda. Gernu egitean mina eta sabeleko presioa eragiten ditu. Emakumeetan ohikoagoa da.

• Gernu-inkontinentzia: Gernua kontrolatzeko zailtasuna da, gernu-ihes inboluntarioak eragiten dituena. Muskulu-ahulezia, infekzioak edo nerbio-sistemako gaixotasunak izan daitezke kausa.

• Giltzurrun-gutxiegitasuna: Giltzurrunek gorputzeko hondakinak eta likidoak behar bezala iragazteko gaitasuna galtzen dutenean gertatzen da. Akutua edo kronikoa izan daiteke.

Gaixotasun kardiobaskularrak: Prebentzioa eta sintomak

• Arteriosklerosia: Arteriak gogortu eta zurruntzea da, kolesterolaren metatzeagatik. Arteriaren diametroa murrizten da eta tronboak sor daitezke.

• Arteriako hipertentsioa: Arteriako presioa altuegia izatea da. Arteriak gogortzen diren heinean, bihotzak lan gehiago egin behar du.

• Miokardio-infartua: Miokardioko gune baten heriotza da, odol-fluxuaren etenaren ondorioz. Bularraldean, besoan eta lepoan mina izaten da.

• Anemia: Zeluletara oxigeno (O₂) gutxiago iristea da, hemoglobina-balioak behera egiteagatik. Burdin-gabezia da ohikoena.

• Leuzemia: Bizkarrezur-muin gorriari eraso egiten dion minbizia da, globulu zurien kontrolik gabeko igoera eragiten duena. Tratamendurik eraginkorrena bizkarrezur-muinaren transplantea izan ohi da.

• Hemofilia: Odolaren koagulazioan arazoak eragiten dituen herentziazko gaixotasuna da.