Giza Fisiologia eta Anatomia: Bihotza, Birikak eta Muskuluak

Sistema Kardiobaskularra

Funtzioak

Odolaren ponpaketa: elikagaiak eta O₂ zeluletara eraman, eta hondar metabolikoak jaso eta giltzurrun eta biriketara eraman.

Anatomia

Bihotza

• 4 barrunbe (aurikulak eta bentrikuluak)
• 4 balbula (biriketakoa, aortikoa, trikuspidea, mitrala)
• 4 zain
• 2 arteria (aorta eta birika-arteria)
• 2 mugimendu:
  • Diastolea: erlaxazioa, odola aurikuletatik bentrikuluetara.
  • Sistolea: uzkurtzea, odola bentrikuluetatik aortara.
• Giharren hiru geruza: Perikardioa (kanpokoa), Miokardioa (tartekoa) eta Endokardioa (barrukoa)

Fisiologia

Biriketan gas-trukea gertatzen da. Odol oxigenatua ezker aurikulatik ezker bentrikulura igarotzen da, balbula mitralaren bitartez. Aortatik odola gorputz osora garraiatzen da.

Ariketa Fisikoak Eragindako Aldaketa Kardiobaskularrak

• Bihotzaren hipertrofia
• Eiekzio bolumena handitzea
• Atsedeneko bihotz-maiztasun txikiagoa
• Odol-bolumena handitzea

Bihotz Maiztasunaren Kalkulua

Bihotz Maiztasuna (BM) kalkulatzeko formula:

BM = (BMMax - ABM) x Intentsitatea + ABM

Non:

• BM_Max (Bihotz Maiztasun Maximoa) = 220 - Adina
• ABM = Atsedeneko Bihotz Maiztasuna

Erresistentzia Fisikoa eta Intentsitate Zonak

Erresistentzia Anaerobikoa (BM_Max Ehunekoa)

• Maximoa: %90-100. 5 min baino gutxiago (adibidez, sprintak hobetzeko).
• Bizia: %80-90. 2-10 min.

Erresistentzia Aerobikoa (BM_Max Ehunekoa)

• Erdi Mailakoa: %70-80. 10-40 min inguru.
• Arina: %60-70. 40-80 min inguru.

Berreskuratzeko Erresistentzia (BM_Max Ehunekoa)

• Oso Arina: %50-60. 60-120 min inguru.

Arnas Sistema

Funtzioak

• Airearen banaketa
• Gasen elkartrukea
• CO₂-aren kanporaketa

Anatomia

• Arnas hodiak (bronkioak, bronkioloak, albeoloak)
• Pleura (birikak estaltzen dituen mintza): agente zorrotzen sarrera eta kaxa torazikoaren marruskadura ekiditea.
• Arnas giharrak

Arnas Bideak

• Goiko arnas bideak: sudurra, faringea, epiglotisa, laringea.
• Beheko arnas bideak: trakea, bronkioak, bronkioloak, albeoloak, birikak, diafragma.

Fisiologia

Bi arnasketa mota daude: abdominala/diafragmatikoa eta bularraldekoa. Kanpo saihets arteko giharrak jarduera fisikoan aktibatzen dira.

Sudurretik Arnasa Hartzearen Onurak

• Airea hezetu eta berotu
• Narritaduretatik babestu
• Odol-hodiak handitu
• Zirkulazio sistema erregulatu
• Loaren apnea eta zurrunka ekidin

Gihar Sistema: Muskulu Nagusiak eta Funtzioak

Enborra eta Abdominalak

• Zuzen abdominala: enborraren flexioa.
• Zeharkako abdominala: alboko flexioa eta errotazioa.
• Barneko abdominal zeiharra (oblikuoa): alboko flexioa eta errotazioa.
• Kanpoko abdominal zeiharra (oblikuoa): alboko flexioa eta errotazioa.

Bularraldea

• Deltoidea: sorbaldaren flexioa, estentsioa, abdukzioa eta barne/kanpo errotazioa.
• Bularreko nagusia: sorbaldaren kanpo/barne errotazioa, flexioa eta adukzioa.
• Bularreko txikia: sorbaldaren kanpo/barne errotazioa, flexioa.
• Serratoak: sorbaldaren abdukzioa eta kanpo errotazioa.

Bizkarraldea

• Bizkarreko zabala: adukzioa, estentsioa eta barruko errotazioa.
• Manguito errotatzailea (3 atal): sorbaldaren kanpo errotazioa.
• Esternokleidomastoideoa.
• Esplenioak: lepoaren estentsioa, alboko flexioa eta errotazioa.
• Trapezioa: lepoko estentsioa eta errotazioa.

Besoa

• Bizepsa: ukondoaren flexioa eta supinazioa.
• Trizepsa: ukondoaren estentsioa.

Pelbis Aldea

• Psoas iliakoa: aldakaren flexioa.
• Aduktoreak (handia, laburra, ertaina): aldakaren adukzioa eta flexio-estentsioa.
• Gluteo nagusia: aldakaren estentsioa.
• Tarteko gluteoa: aldakaren abdukzioa eta kanpo/barne errotazioa.
• Gluteo txikia: aldakaren abdukzioa eta kanpo/barne errotazioa.

Izterrean

• Faszia lata: aldakaren abdukzioa.
• Koadrizepsa (zuzen femorala, tarteko/kanpoko/barruko bastoa): belaunaren estentsioa.
• Sartorioa: aldakaren flexioa, kanpo errotazioa eta belaunaren flexioa.
• Iskiotibialak (bizeps femorala, semitendinosoa, semimenbranosoa): belaunaren flexioa eta aldakaren estentsioa.

Hankan

• Gastroknemioak: belaunaren flexioa eta orkatilaren flexio plantarra.
• Soleoa: orkatilaren flexio plantarra.
• Aurreko tibiala: orkatilaren flexio dortsala eta inbertsioa (barrura).
• Behatzetako estentsorea: behatzen estentsioa eta orkatilaren flexio dortsala.
• Peroneo luzea/motza: orkatilaren flexio plantarra eta ebertsioa (kanpora).

Plano Anatomikoak eta Mugimenduak

• Plano Sagitala (Zeharkako Ardatza): Flexioa eta Estentsioa.
• Plano Frontala (Aurretik Atzerako Ardatza): Abdukzioa eta Aduzkioa.
• Plano Zeharkakoa (Ardatz Bertikala): Errotazioa, Supinazioa, Pronazioa, Inbertsioa eta Ebertsioa.