Gibelaren Funtzioak eta Digestio-Aparatuaren Fisiologia

Gibelaren Funtzioak eta Digestio-Prozesua

Gibela ezinbesteko organoa da. Bere zelula nagusiak, hepatozitoak, sinusoide hepatikoei begira daude, odolaren bidez hurbiltzen diren bi iturrietatik hornituta:

• Arteria hepatikotik datorren odol oxigenatua.
• Hesteetan digeritutako elikagaiak daramatzan porta-zaineko odola.

Gibelaren funtzio metabolikoak

• Karbohidratoen, proteinen eta lipidoen metabolismoa.
• Plasma-proteinen sintesia (immunoglobulinak izan ezik); koagulazio-faktoreak eta lipidoak garraiatzeko proteina bereziak ere sortzen ditu.
• Behazuna (bilia) ekoiztea.
• Amoniakoa ureara bihurtzea, toxikotasuna murrizteko.
• Substantzien biltegiratzea, esaterako burdina eta bitamina liposolugarriak.
• D bitamina aktibatzea, paratiroidearekin elkarlanean.
• Hormona eta sendagaien metabolismoa; horien produktuak behazunarekin edo gernuarekin kanporatzen dira.

Behazunaren Jaria

Gibelak sortutako behazuna duodenoan isurtzen da koledokoaren bidez, Wirsungen hodiko pankrea-entzimekin batera.

Behazunaren osagaiak:

• Ura.
• Gatz mineralak (Na, K, Ca, Cl).
• Behazun-gatzak.
• Behazun-pigmentuak (bilirrubina eta biliverdina).
• Kolesterola eta fosfolipidoak (lezitina).

Funtzioa digestioan:

• Koipeak emultsionatzen ditu, lipasa pankreatikoek errazago digeritzeko.
• Heste-mugimendua modulatzen du, xurgapena hobetzeko.
• Behazun-pigmentuek gorotzen eta gernuaren kolorea ematen dute, bakterioen metabolizazioaren ondorioz.

Behazun-Gatzen Zirkulazio Enterohepatikoa

• Behazun-gatzak ileonean berriro xurgatzen dira, eta porta-zainaren bidez gibeleraino itzultzen dira.
• Honek ahalbidetzen du behazuna hainbat aldiz berrerabiltzea koipeak digeritzean.
• Behazun-sekrezioaren erregulazioa: behazun-gatzen berrerabilera eta sekretina hormonaren jaria handitzen da jan ondoren.

Behazun-Besikularen Hustuketa

• Behazuna behazun-besikulan gordetzen da, 5-20 aldiz kontzentratuta.
• Duodenora husteko beharrezkoa da:
  1. Oddiren esfinterraren erlaxazioa.
  2. Besikulako muskuluaren uzkurketa.
• Kolezistokinina hormonak eragiten du uzkurketa janari koipetsuak kontsumitzean.

Sistema parasimpatikoak uzkurketa errazten du; sistema sinpatikoak, berriz, inhibitzen du.

Heste Meharraren Mugikortasuna

• Urdailetik ateratzen den kimoa behazunarekin eta pankreako zukuarekin nahasten da digestio kimiko eta mekanikorako.
• Mugimendu mekanikoak: peristaltismoa eta segmentazioa; elikagaiak nahasten eta poliki eramaten dituzte.
• Digestio kimikoa: heste-entzimeek eta pankreakoek karbohidratoak, proteinak eta koipeak degradatzen dituzte.
• Xurgapena:
  • Monosakaridoak, aminoazidoak eta ioiak odolera sartzen dira (porta-zainaren bidez).
  • Koipeak kilomikronoetan sartzen dira linfa bidez.
  • Ura eta elektrolitoak (Na, K, Cl, Ca, Fe) xurgatzen dira.
  • Bitamina liposolugarriak (A, D, E, K) koipeen bidetik xurgatzen dira, eta hidrosolugarriak beren garraiatzaileekin.

Karbohidratoen Digestioa eta Xurgapena

• Dieta: egunean 250-800 g, nagusiki azukre konposatuak (almidoia, sakarosa, laktosa).
• Digestioa: ahoan listu-amilasarekin hasten da, hesteetan amilasa pankreatikoarekin jarraitzen du, eta mikrobiloetan disakaridasekin osatzen da.
• Xurgapena:
  • Glukosa eta galaktosa: garraio aktiboaren bidez (Na+-ren mendekoak).
  • Fruktosa: difusio erraztuaren bidez.
  • Nagusiki duodenoan eta jejuno proximalean xurgatzen dira.

Koipeen Digestioa eta Xurgapena

• Dieta: egunean 60-100 g koipe, nagusiki triglizeridoak.
• Emultsioa: behazunak koipe-partikulak finetan banatzen ditu.
• Digestioa: lipasa pankreatikoak triglizeridoak monoglizerido eta azido gantzatsu bihurtzen ditu.
• Xurgapena: mizelak sortzen dituzte behazun-gatzekin, enterozitoetara sartzen dira, triglizeridoak berreraikitzen dira eta kilomikronetan paketatzen dira, linfa bidez odolera joateko.
• Behazun-gatzak ileonetik berrerabiltzen dira.

Proteinen Digestioa eta Xurgapena

• Dieta: egunean 70-90 g proteina.
• Digestioa:
  • Urdailean: pepsinak proteinak polipeptidoetan bihurtzen ditu.
  • Heste meharrean: tripsinak eta pankreako proteaseek dipeptido eta aminoazido txikietan bihurtzen dituzte.
  • Enterozitoetan: peptidasek digestioari amaiera ematen diote.
• Xurgapena: aminoazidoak Na+-ren mendeko garraio aktiboarekin sartzen dira; di- eta tripeptidoak H+-ren mendeko garraioarekin.
• Proteinen %98 inguru xurgatzen da normalean.

Heste Lodiko Jaria eta Funtzioak

• Kolonak kimoa jasotzen du, peristaltismoa eta segmentazioa erabiliz, hesteetako materia solidoa eta hondakinak sortzeko.
• Bakterioek:
  • Digeritu gabeko zuntza hartzitzen dute, gantz-azido laburrak eta gasak sortuz.
  • Bilirrubina esterkobilina bihurtzen dute (kolore marroia emanez) eta K bitamina zein B taldeko batzuk sortzen dituzte.
• Xurgapena: ura, Na, K, Cl eta bitaminak.
• Hesteetako materiala: %75 ura da eta %25 solidoa (bakterio hilak, zelulak, zuntza, mukina).
• Defekazioa: ondesteko distentsioa → peristaltismo olatuak → esfinterrak erlaxatzen dira → kanporatze kontrolatua.

Digestio-Aparatuaren Flora

• Heste-flora: 10¹⁴ bakterio, gorputzeko zelula kopurua baino handiagoa.
• Funtzioak:
  • Patogenoak saihesten ditu.
  • Digeritu gabeko karbohidratoak eta koipeak hartzitzen ditu.
  • Bilirrubina metabolizatzen du eta bitaminak sortzen ditu.
• Alterazioek (antibiotikoek, adibidez) patogeno oportunistak sustatu ditzakete eta gaixotasunak sor ditzakete.