Geografia eta Lurralde Antolaketa: Oinarrizko Kontzeptuak

1. Multzoa: Oinarrizko Eduki Geografikoak

Ikasgai honen multzo guztietan komunak diren edukiak aztertuko ditugu jarraian:

• Geografia: Lur planetaren gainazala deskribatzea eta azaltzea helburu duen zientzia da.
• Mapa: Mapa bat eskualde bateko edozein aldagai irudikatzen duen adierazpen grafikoa da, normalean bi dimentsioko planoan.
• Paisaia: Paisaia edo inguraldea biztanleria jakin batek sumatutako lurralde zatia da, izaera naturalak eta gizakiak eta hauen arteko harremanak sortua.

2. Multzoa: Lurraldea Antolatzeko Moduak

Espazio Geografikoaren Batasuna eta Aniztasuna

• Erromako Ituna: Erromako Ituna 1957ko martxoaren 25ean sinatu zuten Alemaniako Errepublika Federalak, Frantziak, Herbehereek, Luxenburgok, Belgikak eta Italiak. Itun hau Europako Batasuna eraikitzeko prozesuan aurrerapauso garrantzitsua izan zen.
• Europar Batasuna (EB): Europar Batasuna Europako 28 estatuk osatzen duten nazioz gaindiko erakunde bat da. 1993ko azaroaren 1ean Maastrichteko Itunarekin sortu zen.
• Autonomia Erkidego: Autonomia erkidegoa Espainiako antolamendu konstituzionalaren barnean dagoen lurralde-entitate bat da. Estatuaren banaketa administratiboa da.

3. Multzoa: Dinamika Ekogeografikoak

Egitura Geologikoa eta Klimatologia

• Unitate Morfoestruktural:

  Plaka tektonikoen mugimenduaren eta higaduraren ondorioz sortutako erliebea da.

• Mendizune Zahar / Mazizo Zahar:

  Hertziniar orogenian, lehen aroan, eratutako mendikate higatuen plataformak dira. Antzinako mendikateen hondarrak geratzen dira eta egungo arro sedimentarioen oinarria osatzen dute.

• Tolesgura Mendikate:

  Forma aldakorreko erliebe-unitatea da, bi plaka tektonikoak hurbildu eta beraien artean egindako tolesturaz eta konpresioaz sortzen dena. Aro tertziarioan sortuak.

• Arro Sedimentario:

  Arro sedimentarioa sedimentazio eremu handia da, 100 m sedimentu lodiera eta 10 km² eremua gutxienez duena.

• Modelatu Karstiko:

  Kareharrietan erliebeak hartzen dituen formen multzoa da, kaltzio karbonatoaren disolbatzean sortzen dena.

• Klima:

  Klima eskualde bateko egurats edo atmosfera-egoeren seriea da, beraz, denbora luzean neurtuak.

• Eguraldi:

  Eguraldia halako une batean atmosferak daukan egoera da, hainbat elementu meteorologikoz definitua.

• Eguraldi Mota:

  Eguraldi berean bereizten ditugun egoera klimatikoak: euritsua, lainotsua, eguzkitsua...

• Ekintza Gune:

  Goi presioko (antizikloi) eta behe presioko (depresio) aire-masak dira eta eguraldi moten eragile dira.

• Aire Masa:

  Atmosferan gertatzen den aire mugimendua.

• Arro Hidrografiko:

  Lurraren atal bat da, bertako urak ibai nagusi batera eta ibai adarretara iristen dira.

• Ibai Erregimen:

  Ibai bateko ur-bolumenak edo emariak urtean zehar dituen gorabeherak.

• Landaredi Potentzial:

  Leku batean berez sor daitezkeen landaredi teorikoa, kanpoko eragin nahastailerik gertatzen ez bada.

• Baliabide Natural:

  Baliabide naturalak, naturan dauden eta baliabide kontsidera daitezkeen elementuen multzoa da.

• Arrisku Natural:

  Faktore naturalek eragindako arriskuak dira.