Geografia, Geologia eta Erakunde Politikoen Oinarrizko Definizioak

GEOGRAFIA

Lur planeta aztertzen duen zientzia da, eta bere alderdi fisikoak, politikoak, ekonomikoak eta populazioa ikertzen ditu.

ERAKUNDE POLITIKOAK ETA EKONOMIKOAK

EUROPAR BATASUNA (EB)

Europako 28 estatuk osatzen duten nazioz gaindiko erakundea da. Jatorria 1950eko hamarkadan du, baina 1993ko azaroaren 1ean sortu zen ofizialki, Maastrichteko Itunarekin. Bere kideen arteko lankidetza ekonomikoa, politikoa, soziala eta kulturala sendotzea du helburu.

Brusela da erakundeen egoitza nagusia; han daude Kontseiluaren, Batzordearen eta Legebiltzarreko egoitza administratiboak.

ERROMAKO ITUNA

1957ko martxoaren 25ean sinatu zuten Alemaniako Errepublika Federalak, Frantziak, Herbehereek, Luxenburgok, Belgikak eta Italiak. Itun hau Europako Batasuna eraikitzeko prozesuan aurrerapauso garrantzitsua izan zen; bertatik sortu zen Europako Ekonomia Erkidegoa (EEE), 1958ko urtarrilaren 1ean indarrean sartu zena.

AUTONOMIA ERKIDEGOA

Espainiako antolamendu konstituzionalaren barnean dagoen lurralde-entitatea da. Probintzia bakarrez, artxipelagoz eta hiri autonomoz osatuta egon daiteke.

GEOLOGIA ETA HIDROGRAFIA

MENDIGUNE ZAHARRA

Aro tertziarioan orogenia alpetarrak material gogorrez sortutako unitate morfoestrukturala da. Bertan, modelatu granitikoa nagusi da.

TOLESTURIKO MENDIKATEA

Aro tertziarioan orogenia alpetarrean itsas ondoko material sedimentarioak kanporatzean sortutako unitate morfoestrukturala da.

MENDIKATEA

Bata bestearen atzean doazen mendi taldea da. Gune tolestuak edo tolesten ari direnak izan ohi dira.

ARRO SEDIMENTARIOA

Sedimentuen metaketa garrantzitsua da, lurgainaren higaduraren ondorio dena.

DESERTIFIKAZIOA / BASAMORTUTZEA

Landarediaren degradazioaren ondorioz, basamortuak agertzeko prozesua da.

MODELATU KARSTIKOA / ERLIEBE KARSTIKOA

Uretan disolbatutako gatzak, baldintza zehatz batzuetan, berriz kristalizatu daitezke.

Adibideak

• Leizezulo baten sabaitik tantak erortzen badira, estalaktitak eta estalagmitak sortzen dira.
• Barrunbe baten barruan geratzen badira, geodak sor daitezke.

Forma Karstikoak

Beste forma karstiko asko ere badaude, lurrazalean edo lurrazpiko barrunbeetan sortzen direnaren arabera:

• Lurrazalean sortzen direnak: Exokarstikoak.
• Lurrazpiko barrunbeetan sortzen direnak: Endokarstikoak.

ARRO HIDROGRAFIKOA

Lur eremu bat da, non euritik, elurretik edo izotzetik datorren ura maldan behera ibai, aintzira, urtegi edo beste ur multzo berera isurtzen den. Ur multzo hori ibaia, aintzira (lurrazalekoa nahiz endorreikoa), urtegia, padura, itsasoa edo ozeanoa izan daiteke.

LANDAREDI POTENTZIALA

Ingurune jakin batean gizakiaren presiorik gabe, baina eragile naturalen menpe, egon beharko litzatekeen landare formazioa da.