Genero indarkeria: mota, ondorioak eta adierazleak

GENERO INDAKERIA

Mota nagusiak

• Fisikoa: kolpeak, hausturak, zauriak, erredurak, ubeldurak, etab.
• Psikologikoa: irainak, umiliazioak, mehatxuak eta bestelako presioa; pertsonaren autoesti- man, emozioen eta afektibitatearen gaineko eragina.
• Sinbolikoa: emakumea gizonezkoaren azpitik dagoela sinistaraztea edo desbalioztatzea.
• Arduragabekeria eta abandonua: oinarrizko beharrak ez betetzea (elikadura, higienea, janzkera, etab.).
• Sexuala: baimenik gabeko sexu-jazarpena edo abusua.
• Ekonomikoa: menpekotasuna sortzea eta baliabide ekonomikoen kontrola ez ematea.
• Lan-esplotazioa: delinkuentzia, prostituzioa edo bestela indarrez eskura ematea.

Ondorio nagusiak

• Autoestima galera: depresioa, estresa eta lehen gustura egiten zituen jardueren interesaren galera.
• Antsietatea: etengabeko alerta egoeran egotea erasorik izango den beldurrez.
• Erruduntasun sentimendua: egoeragatik errudun sentitzeak, askotan bere gain hartu nahi izatea.
• Isolamendu soziala: lotsagatik lagunengandik eta familietatik urruntzea, sarritan erasotzailearen presiopean.
• Nahaste sexuala: sexuarekiko interesaren galera edo harremanik ez nahi izatea.
• Segurtasun ekonomikorik eza: banaketak edo egoera berriek ziurgabetasuna sortzen dute.
• Nahaste psikosomatikoak: digestio arazoak, alkoholismoa, depressioneak, medikamentu gehiegi hartzea.
• Sentimendu nahasiak erasotzailearekiko: beldurra, gorrotoa, maitasuna nahiz erasokortasuna—sentimendu konplexuak sortzen dira.

Tratu txarren adierazle orokorrak

Adierazleak: barregarri uztea eta iraintzea; etengabeko kritika eta ahotsa altxatzea; umiliatzea eta gutxiestea, bai bakarka baita jendaurrean; laguntza emozionala ukatzea; bestearen sentimenduak kontuan ez hartzea; etxeko baliabide ekonomiko guztiak kontrolatzea.

Genero indarkeriaren zikloak

1. 1. fasea — Pilaketak eta tentsioak: erasotzaileak jarrera etsaikorra du; biktima saiatzen da erasorik ekiditeko jokabideak hartzen.
2. 2. fasea — Leherketa bortitza: tentsioa goraka doa eta lehertzen da: eraso fisikoa, psikologikoa edo sexuala gertatzen da.
3. 3. fasea — Damua eta adiskidetzea: erasotzailea damutzen da, barkamena eskatzen du, opariak ematen dizkio; arrazoiak kanpoko faktoreetara edo biktimaren portaerara botatzen ditu.

Zikloa errepikatzen den heinean, normalean 1. fasea laburragoa bihurtzen da eta 3. fasea desagertu egiten da; horrela emakumea arrisku larrian gelditzen da eta irteera aukerarik ez ikustea gertatzen da.

Tratu txarrak antzemateko zailtasunak

• Tratu txarrak normaltzat jotzea eta egoera anormala kontzienteki ez ikustea.
• Familian gertatzen dena etxe barruan geratu behar dela pentsatzea (ikusezina bihurtzea).
• Haurren eta familien baliabide eskasiak edo babesik ez izatea: seme-alabak zaintzeko baliabiderik ez izatea dela eta ez ausartzea egoetatik irteteko.
• Errepresalien beldurra eta mehatxuen eraginez hitz egitea saihestea.

1. Adin txikikoenganako tratu txarren adierazleak

Adin txikikoen tratu txarren zantzuak kategoria ezberdinetan sailkatzen dira. Hona hemen adierazle nagusiak:

Fisikoak

• Ubeldurak, erredurak, zauriak, kolpeak.
• Higiene eza: beti erropa berbera, usain txarra, pixoihalak aldatu gabe, ile zikina.
• Janari edo hamaiketakorik ekartzen ez izatea; etxera joatean barruko arropa zikina edo puskatuta eramatea.
• Aste edo bi pasatxoko ondoren eskolara okerrago etortzea (triste, zikina), edo gaixo moduan agertzea.

Jarrerari dagokionak

• Arrazoirik gabeko jarrera-aldaketa esanguratsua: apatia eta nekeari lotutako portaera etengabea.
• Etxera joateko uko egitea edo helduekin kontaktu fisikoarekiko jarrera defentsiboa.
• Jokabide oldarkorrak edo tentsioa etengabea; harremanetan distantzia jarri edo sexu-jokabide esplizitua edo adinari ez dagozkion ezagutzak erakustea.
• Jendaurrean masturbatzeko jokabidea edo jokabide-erregresioak (adibidez: gauez ohean pixa egitea berriro), errutinetan aldaketak.

Emozioei dagokionak

• Aldarte-aldaketa garrantzitsuak: tristura, etengabeko alerta, mesfidantza.
• Ikasketetarako interesa galtzea; familiko norbaitekin geratzearen beldur irrazionala.
• Kontsentratzeko zailtasunak eta hitz egiteko garaian arazoak; harremantzeko zailtasunak.
• Garapen atzerapena (fisikoa, emozionala edo kognitiboa), emozioak kontrolatzeko zailtasunak eta enpatia gutxiago erakustea.

Familiari dagokionak

• Familia kideen desinteresa edo jarrera axolagabea: hitzorduetara ez agertzea edo haurrarekin hitz egiteari uko egitea.
• Haurraren aurrean jarrera manipulazioa eta publikoa kulpabilizatzea, errua botatzea eta barregarri uzteko ohiturak.
• Haurrarekiko hotza eta maitasun eza; anaia-arrebekiko tratu desberdintasuna.
• Haurrari buruz galdetzean erantzun kontrajarriak edo erantzun eza ematea.

2. Tratu txarrak identifikatu eta jakinarazteko zailtasunak

Tratu txarren berri emateko baliabideei buruzko ezjakintasuna eta prozedurazko zalantzak. Kezka pertsonalak: arazo legalak (deklaratzera joan beharra), ekonomikoak (lanorduak galtzea, bezeroak galtzea...), eta erosotasunari lotutako oztopoak (epaitegira joan beharra). Gainera, biktima askok uste dute egoera salatzeak semeari edo alabari kalte gehiago egingo diela familiara itzuliz gero; horregatik, salaketak egin ondoren ez direla neurri eraginkorrik hartzen ikusteak konfiantza galtzea dakar.

ERP: egoeraren zehaztasun guztien eta arreta eskatzeko bidea ezagutaraztea eta babes-zerbitzuak eskuragarri daudela komunikatzea funtsezkoa da.