Genero-estratifikazioa: lan-merkatua eta etxeko eremua

Sarrera

Gaiaren delimitazioa

Gizarte guztietan, pertsonak kategoria ezberdinetan sailkatzen dira modu askotara; fenomeno horri gizarte-estratifikazioa deritzo. Estratifikazio-sistemek hainbat faktore hartzen dituzte kontuan, hala nola etnizitatea edo adina; hala ere, generoa da garrantzitsuenetako bat.

Genero-estratifikazioa gizartea generoaren arabera antolatzeko modua da, gizonak eta emakumeak hierarkikoki banatuz eta botere, estatus eta baliabide desberdinak esleituz. Testu honetan, genero-estratifikazioa eta horrek eragiten dituen desberdintasunak aztertuko ditugu, bereziki lan-merkatuan eta etxeko eremuan.

Gaiaren garrantzia

Genero-berdintasuna gizarte modernoaren helburu nagusietako bat da. Emakumeek gizonek baino aukera eta baliabide gutxiago izateak gizartearen garapena eta justizia soziala oztopatzen ditu. Estratifikazioaren eta genero-desberdintasunen azterketa beharrezkoa da berdintasunaren aldeko politikak eta neurriak proposatzeko.

Generoaren eta estratifikazioaren arteko harremana aztertzea ezinbestekoa da gizarte bidezkoago bat eraikitzeko. Analisi hori gabe, zaila da diskriminazioaren oinarri estrukturalak identifikatzea, eta are zailagoa horiek zuzentzeko politika eraginkorrak diseinatzea. Gainera, generoan oinarritutako estratifikazioak ez die soilik emakumeei eragiten, baita gizonei, pertsona transei eta ez-binarioei ere, genero-arau zurrunek bizitza guztiak baldintzatzen baitituzte.

Kontzeptu nagusien definizioa

Estratifikazio soziala gizarteetan pertsonak eta taldeak modu hierarkikoan antolatzea da, hainbat ondasun eskuratzeko aukeretan oinarrituta, hala nola baliabide ekonomikoak, botere politikoa, hezkuntza-aukerak eta prestigio soziala. Sistema estratifikatuetan, desberdintasun horiek ez dira ausazkoak; aitzitik, egiturazkoak eta iraunkorrak izaten dira, eta belaunaldiz belaunaldi transmititzen dira.

Genero-berdintasuna, berriz, gizonek, emakumeek eta beste genero-identitate batzuek eskubide, betebehar eta aukera berberak izatea da gizartearen esparru guztietan. Ez da soilik eskubide berdinak formalki aitortzea; praktikan, bizitzeko eta garatzeko aukerak desberdintasunik gabe izatea da, bai hezkuntzan, bai lan-munduan, politikan edo etxeko bizitzan. Genero-berdintasunaren helburua da generoaren araberako diskriminazioak eta estereotipoak ezabatzea, eta aukera-berdintasuna bermatzea esparru guztietan. Horretarako, garrantzitsua da ikuspegi intersekzionala aintzat hartzea, generoarekin batera beste diskriminazio-ardatz batzuk ere (klasea, etnia, adina...) aztertzeko.

Problematika

Genero-rol tradizionalek emakumeak bigarren mailako posizioetan kokatzen dituzte, bai etxean, bai lan-merkatuan. Emakumeen ordaindu gabeko lanak eta etxeko zereginek genero-desberdintasunak areagotzen dituzte, emakumeek lan-merkatuan duten parte-hartzea murriztuz eta soldata-arrakala sortuz.

Hipotesia

Genero-estratifikazioa faktore soziokulturalen ondorio da, eta horrek emakumeen eta gizonen arteko desberdintasunak areagotzen ditu lan-merkatuan eta etxeko eremuan. Estrategia eta politika egokiekin desberdintasun horiek murriztu daitezke.

Garapena

Genero-estratifikazioa eta genero-rolak

Genero-estratifikazioa gizartea generoaren arabera antolatzeko modu bat da, non gizonak eta emakumeak hierarkikoki banatzen diren, botere-, estatus- eta baliabide-maila desberdinekin. Genero-rolak eta genero-estratifikazioa gizarteak eraikitako kontzeptuak dira. Margaret Mead-ek egindako ikerketek erakusten dute genero-rolak ez direla naturalak, gizarteek edo kulturek ezartzen dituztela baizik. Adibidez, hainbat kulturatan —Tchambuli tribuan, besteak beste—, emakumeak normalean gizonek egiten dituzten lanetan aritzen dira, eta gizonak, berriz, zaintza-lanetan. Beraz, generoa sozialki eraikitako eta kulturalki aldakorra den kontzeptu bat da.

Emakumeak lan-merkatuan

Emakumeek lan-merkatuan duten presentzia diskriminazio eta desabantaila ugariri lotuta dago. Lan-merkatuan emakumeek jasaten duten diskriminazioak hainbat aurpegi ditu:

• Soldata-arrakala.
• Goi-mailako lanpostuetarako sarbide murriztua.
• Lan-baldintza prekarioagoak.

Enpresek gutxiago inbertitu ohi dute emakumeen prestakuntzan, eta haien ugalketa-gaitasuna oztopotzat hartzen dute. Ondorioz, emakumeek zailtasunak dituzte goi-mailako lanpostuetara iristeko eta soldata baxuagoak jasotzen dituzte. Emakumeen presentzia sektore prekarizatuetan handiagoa da, eta horrek soldata-arrakala eta lan-baldintza txarrak eragiten ditu. Lan-merkatuan emakumeek jasaten dituzten desberdintasunak ez dira soilik soldata-arrakalara mugatzen, baita lan-baldintzetara eta karreran aurrera egiteko aukeretara ere. Emakumeek lan-merkatuan dituzten zailtasunak oztopo handia dira, eta horiek gainditzeko politikak eta neurriak beharrezkoak dira. Adibidez, gaur egun, hainbat neurri hartu dira diskriminazioaren aurka borrokatzeko, hala nola diskriminazio positiboa eta soldaten gardentasuna sustatzea, baina oraindik lan handia dago egiteko genero-berdintasuna lortzeko.

Etxeko lanak eta zaintza-lanak

Etxeko lanak eta zaintza-lanak emakumeek egiten dituzte neurri handi batean, eta lan horiek ez dira ez ekonomikoki ordaintzen, ezta sozialki aitortzen ere. Emakumeek etxeko eta zaintza-lanetan ematen duten denborak lan-merkatuan parte hartzeko aukerak murrizten dizkie, eta horrek soldata-arrakala, lanbide-garapenerako oztopoak eta ordezkaritza txikiagoa eragiten ditu sektore erabakigarrietan.

Ordaindu gabeko zaintza-lanek emakumeen autonomia ekonomikoa eta estatus soziala nabarmen baldintzatzen dute. Horrez gain, zaintza-lanek duten balio sozial handiak talka egiten du jasotzen duten balorazio ekonomiko eta sozial urriarekin, eta horrek paradoxa nabarmena sortzen du.

Genero-berdintasuna lortzeko, funtsezkoa da etxeko eta zaintza-lanen aitortza soziala eta banaketa bidezkoa lortzea. Lan horiek gizartearen funtzionamendurako ezinbestekoak direnez, aitortuak, babestuak eta gizonen eta emakumeen artean bidezko eran banatuak izan behar dute.

Soldata-arrakala eta diskriminazioa

Generoagatiko soldata-arrakala emakumeek eta gizonek lan bera edo balio berekoa egiteagatik jasotzen duten soldaten arteko aldea da. Soldata-arrakala hainbat faktorek eragiten dute, hala nola lanaren segregazioak, estereotipoek eta emakumeek etxeko eta zaintza-lanetan duten erantzukizun handiagoak. Soldata-arrakala ez da soilik lanpostuaren arabera gertatzen, baita sektore osoen artean ere. Adibidez, emakumeek gehiago lan egiten dute osasun- eta hezkuntza-sektoreetan, eta sektore horiek, oro har, beste batzuek baino soldata baxuagoak dituzte.

Soldata-arrakalak ondorio larriak ditu emakumeen bizitza osoan. Pentsioak eta gizarte-segurantzako prestazioak soldata historikoetan oinarritzen dira; horrek esan nahi du emakumeek pentsio txikiagoak jasotzen dituztela eta zahartzaroan pobrezia-arrisku handiagoa dutela. Soldata-arrakalaren aurkako borrokan hainbat neurri hartu dira, hala nola soldaten gardentasunerako legeak, baina oraindik lan handia dago egiteko.

Ondorioak

Genero-estratifikazioa eta genero-berdintasuna gizarte modernoaren erronka nagusiak dira. Genero-rol tradizionalek eta horiei lotutako ideologiek emakumeen eta gizonen arteko desberdintasunak areagotzen dituzte. Gizarte- eta politika-aldaketek eragin zuzena izan dezakete desberdintasun horiek murrizteko. Hipotesi nagusia baieztatu da: genero-estratifikazioa faktore soziokulturalen emaitza da eta, beraz, aldaketak posible dira gizartearen borondatearen bidez. Etorkizunean, berdintasunaren aldeko politikak eta neurriak indartzea beharrezkoa izango da, gizarte justuago eta berdinzaleago bat lortzeko.