Galizierazko prosa XX. mendearen lehen hirutegian: Castelao eta Dieste

Galizierazko prosaren berrikuntza XX. mendearen lehen hirutegian

Alfonso Daniel Rodríguez Castelao, Grupo Nós taldekoa, prosaren modernizazioan ere parte hartu zuen. Bere obra polifazetikoa –marrazkiak, pintura, nobela, kontakizuna, saiakera, antzerkia– ez dator bat ourensetarren kulturalismoarekin ez eta doktrina-gogoarekin. Egungo errealitatearen lekukotza ematea aukeratzen du, herri-klaseei protagonismoa emanez.

Castelaoren teknika narratiboa

Castelaoren teknika narratiboa funtsezko narrazio batean oinarritzen da, ezaugarri nagusiak emanez eta gainerako informazioa iradokitzeko utziz. Horrela, testu laburrak eta sintetikoak lortzen dira, garbitasunagatik, sinpletasunagatik, lirismoagatik eta umorearekin, gizarte-satira egiteko baliatzen duena.

• Un ollo de vidro – Bere lehen obra. Azpitituluak, “Memorias dun esqueleto”, bere historia adierazten du.

• Cousas – Castelaoren formula literario originalena: egileak egindako irudiekin lagundutako berrogeita lau mikrotestu.

• Retrincos – Autobiografikoak diren bost ipuinen bilduma.

• Os dous de sempre – Castelaoren nobela bakarra. Bi protagonisten, Pedriñoren eta Rañolasen, bizitza bereiziak kontatzen ditu, giza izakiaren kontzepzio determinista baten erakusgarri.

Saiakerak

Castelaoren saiakera-lan nagusiak Sempre en Galiza, bere pentsamendu politikoaren sintesia, eta Alba de gloria hitzaldia dira.

Xeración de 1925 (Novecentistak)

Garai honetako narrazioaren berrikuntzan Novecentistak edo 1925eko Belaunaldia ere parte hartu zuten, nahiz eta berrien ekarpenak ez izan poesian bezain garrantzitsuak. Idazle nabarmenena Rafael Dieste da, eta Dos arquivos do trasno bere narrazio-lan nagusia da. Diesteren narrazioaren ardatz tematikoa psikologia eta bizipen misteriotsu edo ezohiko nuantzen inguruan biratzen da.

Ondorioa

Laburbilduz, XX. mendearen lehen hirutegian galiziar literaturak bultzada berria izan zuen, batez ere prosaren eremuan (kontakizuna, nobela, saiakera), Otero Risco eta Castelao bezalako egileen lanari esker sendotu eta modernizatu zena. Landutako gaiek galtzen ari den mundu bat islatzen dute, garaiko gabeziak aztertzen dituzte edo identitate-seinaleak sortzaile-berezitasun batean finkatzen dituzte.