Fundamentos e Práctica da Psicomotricidade na Educación Infantil

Obxectivos da práctica psicomotriz

A práctica psicomotriz busca alcanzar os seguintes fitos no desenvolvemento temperán:

• Promover o desenvolvemento integral das crianzas a través da acción corporal, integrándoa no currículo.
• Favorecer as aprendizaxes significativas mediante a expresión, a comunicación e o coñecemento do propio corpo.
• Potenciar as actividades cognitivas, afectivo-sociais e motoras a partir do movemento e do xogo.
• Detectar e previr alteracións e dificultades socioeducativas cuxa orixe podería estar nunha mala estruturación do esquema corporal ou espacial.
• Potenciar a creatividade, a comunicación e a expresión a través da linguaxe corporal.

Tipos de psicomotricidade

Psicomotricidade dirixida (Picq e Vayer)

Este enfoque céntrase no desenvolvemento psicolóxico para procurar a aprendizaxe escolar e a mellora comportamental.

• Pártese de obxectivos, contidos e actividades ben definidas.
• O educador ou educadora dirixe e propón as actividades.
• O obxectivo fundamental é mellorar o mundo afectivo, cognitivo e motor a través da actividade corporal.

Vantaxes:

• Organizada e estruturada, o que facilita o labor do docente.
• Técnica sinxela que non require unha formación extremadamente especializada.
• Avaliación mediante probas estandarizadas.
• Actividades sistematizadas que transmiten seguridade e confianza á crianza.

Desvantaxes:

• Exceso de exercicios motrices/cognitivos, deixando en segundo plano a personalidade e as emocións.
• Método ríxido e excesivamente dirixido.
• As actividades non adoitan fomentar a creatividade nin o traballo cooperativo.

Psicomotricidade vivenciada (Aucouturier e Lapierre)

Baseada nas achegas de Piaget, Wallon e Freud, pon o foco no desenvolvemento natural da crianza.

• Fundaméntase no xogo espontáneo nunha sala de psicomotricidade con materiais e obxectivos previos.
• O xogo favorece o desenvolvemento global: expresión de emocións, sentimentos e relación cos outros.
• Fai fincapé nos logros e potencialidades, non nos déficits.

Vantaxes:

• Permite un desenvolvemento global e harmónico.
• Fomenta a creatividade, a colaboración, o pensamento crítico e a resolución de problemas.
• Promove persoas máis autónomas e felices.

Desvantaxes:

• Require persoal moi ben formado, con equilibrio emocional e gran capacidade empática.
• Ratio reducida: recoméndase un educador por cada 3 ou 4 crianzas.

Etapas do desenvolvemento psicomotor

O desenvolvemento segue unha orde universal que debe respectarse na intervención educativa, priorizando a etapa evolutiva sobre a idade cronolóxica.

1. Etapa da sensación (0-3 anos)

Predomina o desenvolvemento sensorial e a exploración activa do medio. Está estreitamente vinculada á etapa sensoriomotriz.

2. Etapa da percepción (4-5 anos)

Proceso de organización das sensacións. Aparece o primeiro nivel de abstracción mental e a clasificación das características dos obxectos. Evolución das estruturas espazo-temporais.

3. Etapa da representación (5 anos en diante)

Predomina a abstracción e a función simbólica. É fundamental para o desenvolvemento da linguaxe e require a interiorización previa da manipulación de obxectos.

Áreas da práctica psicomotriz na Educación Infantil

• Sensomotricidade: Captación de información da contorna a través dos sentidos.
• Perceptomotricidade: Organización e estruturación da información (esquema corporal, relacións espaciais e coordinación).
• Ideomotricidade: Abstracción cognitiva e execución de movementos sen axuda externa (función simbólica).
• Comunicación-representación-creación: O corpo como método de expresión xunto á linguaxe verbal.

Ámbitos da intervención psicomotriz

Educación Psicomotriz

Destinada a nenos e nenas de 0 a 9 anos. O seu obxectivo é a educación integral e a prevención, facilitando a comunicación e a inclusión social no ámbito formal.

Reeducación Psicomotriz

Dirixida á infancia e adolescencia con trastornos psicomotores. Busca obter un correcto estado psicomotriz mediante actividades dinámicas e condutuais.

Intervención en Atención Temperá

Para crianzas de 0 a 6 anos con trastornos ou alteracións do desenvolvemento, dando resposta ás súas necesidades específicas.

Terapia Psicomotriz

Aplicable a todo tipo de persoas para corrixir dificultades en todos os ámbitos humanos, empoderando os procesos comunicativos.

Evolución histórica e autores clave

• Dupré: Pai da psicomotricidade; relacionou os trastornos da mente coa motricidade e descubriu a paratonía.
• Wallon: Destacou a unidade psicobiolóxica entre o individuo e o medio, dando importancia ao desenvolvemento emocional.
• Piaget: Defendeu a actividade psicomotriz como o inicio da intelixencia.
• Ajuriaguerra: Logrou o recoñecemento institucional da psicomotricidade e clasificou a debilidade motora como trastorno.
• Picq e Vayer: Consideraron a psicomotricidade como unha ciencia con metodoloxía propia.
• Aucouturier e Lapierre: Creadores da psicomotricidade vivenciada.

Definicións fundamentais

A psicomotricidade abrangue as capacidades operativas condutuais e a inclusión social (desenvolvemento socioafectivo).

Visión do desenvolvemento

"Visión global da persoa entendida como unha función do ser humano que sintetiza psiquismo e motricidade co fin de permitir ao individuo adaptarse dun xeito flexible ao medio que o rodea." (De Liévre e Staes)

Perspectiva institucional

"Conxunto de interaccións cognitivas, emocionais, simbólicas e sensoriomotrices na capacidade de ser e de expresarse nun contexto psicosocial." (FAPee)

Praxe educativa

"Disciplina educativa, reeducativa e terapéutica, concibida como diálogo, que considera ao ser humano como unha unidade psicosomática e que actúa sobre a súa totalidade por medio do corpo e do movemento." (Muniáin)