Fundamentos do Liberalismo e a Ilustración: Locke, Contrato Social e o Século das Luces

Contexto Histórico: O Século XVII e a Revolución Inglesa

O século XVII en Europa caracterízase polo auxe do absolutismo. No caso de Inglaterra, este absolutismo foi exercido pola dinastía dos Estuardo. Con Carlos I, as tensións entre o Parlamento e a Coroa aumentaron, o que acabou desembocando no seu derrocamento e na proclamación da República (1648).

En 1660 iniciouse un movemento para reinstaurar a monarquía. O Parlamento dividiuse entre os whigs (burgueses liberais, entre os que se atopaba Locke) e os tories (fieis aos monarcas). En 1688 iniciouse a Revolución Gloriosa, que instaurou definitivamente a monarquía parlamentaria.

John Locke e o Fundamento do Liberalismo Político

John Locke (século XVII) foi un dos filósofos empiristas ingleses máis importantes. É recoñecido tanto polas súas teorías do coñecemento como polas súas influentes teorías políticas. Desenvolveu a súa doutrina no contexto da Revolución Gloriosa, buscando fundamentar o Estado burgués a través dos conceptos clave de:

• Estado de Natureza
• Dereito Natural
• Contrato Social

A Obra Política de Locke: Os Dous Tratados sobre o Goberno Civil

As reflexións políticas máis importantes de Locke atópanse nos Dous Tratados sobre o Goberno Civil.

Primeiro Tratado

Neste tratado, Locke dedícase a criticar as teorías da orixe divina do poder dos monarcas, que defendían o absolutismo argumentando que o poder real procedía directamente de Deus.

Segundo Tratado

O Segundo Tratado contén a totalidade da teoría política de Locke e non é meramente crítico. Está dirixido contra Thomas Hobbes, quen na súa obra Leviatán (1651) xustificara a monarquía absoluta baseándose nunha teoría contractualista.

O contractualismo sostén que a sociedade e o Estado nacen dun acordo (contrato) entre individuos que abandonan o estado de natureza para garantir a súa seguridade. Non obstante, a diferenza de Hobbes, Locke propón unha visión crítica do absolutismo, defendendo un goberno limitado e baseado no consentimento. O seu Segundo Tratado foi interpretado como unha xustificación da Revolución de 1688.

O Século das Luces: Contexto Socioeconómico e a Ilustración

O Século XVIII caracterízase por un notable crecemento económico e demográfico, impulsado polo desenvolvemento do comercio e a industria, principalmente baixo o control da burguesía, que gaña unha influencia social crecente.

Panorama Político e Científico

No terreo político, as monarquías absolutas seguen sendo dominantes en Europa, aínda que xorde o despotismo ilustrado, onde os gobernantes buscan modernizar os seus Estados inspirándose nas ideas da Ilustración.

Neste contexto, teñen lugar acontecementos revolucionarios de gran impacto que cuestionan o sistema monárquico tradicional:

• A Revolución e a Guerra de Independencia dos Estados Unidos.
• A Revolución Francesa.

Ademais, a ciencia experimenta importantes avances, destacando a obra de Newton, cuxos Principia Mathematica promoven o método indutivo en contraposición ao método dedutivo de Descartes e Galileo.

A Ilustración: Razón e Progreso

A Ilustración, movemento intelectual dos séculos XVII e XVIII, xorde en Inglaterra, Francia e Alemaña, marcando unha transformación fundamental do pensamento moderno. A súa orixe está intimamente relacionada coa Revolución Inglesa de 1688, que estableceu a monarquía parlamentaria.

A pesar das diferenzas xeográficas, os ilustrados compartían unha confianza absoluta na razón como ferramenta para erradicar a ignorancia e promover o progreso humano. Entre os seus principais pensadores destacan:

• Inglaterra: Locke e Hume.
• Francia: Voltaire.
• Alemaña: Kant e Wolff.

O pensamento ilustrado céntrase no ser humano e na súa capacidade racional, promovendo a emancipación da razón fronte á superstición, a tradición e outras limitacións externas. O seu obxectivo é garantir a liberdade dos individuos e fomentar o desenvolvemento do coñecemento a través da educación, considerada clave para que as persoas poidan pensar de forma autónoma.

Esta confianza absoluta na razón levou á crenza de que a difusión do coñecemento levaría inevitablemente ao progreso da humanidade, resolvendo todos os problemas sociais, políticos e relixiosos. Por este motivo, o Século XVIII é coñecido como o "Século das Luces".