Fundamentos da Fonética e Literatura Galega: A Xeración Nós

Fonética Galega: O Sistema Vocálico

Vogais en Posición Tónica

Como regra xeral, só hai sete vogais en posición tónica, aínda que existen moitas excepcións. Para identificalas, podemos seguir estas pautas:

• Correspondencia co castelán: Se en castelán hai un ditongo “ue” ou “ie”, en galego a vogal adoita ser aberta. Existen excepcións como tempo, ponte ou bo.
• Cultismos e esdrúxulas: Os cultismos e as palabras esdrúxulas adoitan levar vogais abertas (abxecto, obxecto, fonética, médico…).
• Pares de diacríticos: Nos pares de diacríticos nos que unha vogal é aberta e outra pechada, a que leva o acento gráfico é a aberta (póla, óso, fóra, bésta, bóla…).
• Acentuación: Tanto a forma verbal é como a vogal e (en contextos de abertura) son abertas.
• Alternancia vocálica nos verbos: As persoas que presentan alternancia son abertas.
• Pronomes: Os pronomes persoais átonos son todos pechados; os pronomes persoais tónicos son abertos en Nós, Vós e tamén ela.
• Contraccións: A contracción AO pronúnciase cun o aberto /ᴐ/.
• Exemplos de abertas: Home, guerra, fe, polbo, mesmo.

Vogais Pechadas

Considéranse pechadas as seguintes:

• Case todas as vogais que non son tónicas.
• As categorías gramaticais invariables: preposicións, artigos, conxuncións…
• Os verbos en infinitivo da segunda conxugación (rematados en -er).
• Sufixos específicos como –ón, -eta, -ez, -eza...
• Cando o castelán non ditonga (mesa, parede…).
• Os ditongos “ei”, “ou”, “eu”.

Particularidades dos Verbos Vir e Ver

• Presente de indicativo (P3) de vir: “vén” /bƐᵑ/.
• Presente de indicativo (P6) de ver: “ven”.
• Imperativo do verbo vir: “ti ven”.
• Presente de indicativo (P6) de vir: “veñen” /Ɛ/.

A Xeración Nós e a Prosa Galega

Introdución e Contexto Histórico

A Xeración Nós xorde do debate entre activistas políticos e partidarios da actividade cultural. Este debate culmina na decisión de iniciar un proxecto cultural colectivo, cuxo voceiro e coordinador será a Revista Nós.

O obxectivo do proxecto era elevar a arte galega ao nivel das culturas oficiais e convertela en cultura culta. Para logralo, considerouse necesario o cultivo da prosa, tanto de ficción como ensaística, tomando como base material as raíces da cultura popular.

O Cenáculo de Ourense

Un grupo de cinco homes da Irmandade da Fala (IdF) de Ourense lidera esta estratexia culturalista: Losada Diéguez, Arturo Noguerol, Florentino L. Cuevillas, Ramón Otero Pedrayo e Vicente Risco.

Este grupo caracterízase por ser conservador, tradicionalista e católico. O seu proceso de evolución cara ao galeguismo explícase en tres obras fundamentais:

• Florentino Cuevillas: “Dos nosos tempos”.
• Otero Pedrayo: “Arredor de si”.
• Vicente Risco: “Nós, os inadaptados”.

Vicente Risco: Pensamento e Obra

O seu pensamento baséase no conservadorismo, tradicionalismo e catolicismo, sumado ao irracionalismo e ao historicismo. Risco sostén unha visión cíclica da Historia, onde tres tipos de homes lideran cada civilización: o materialista, o racionalista e o espiritual.

Presenta un forte rexeitamento do mundo contemporáneo, criticando tanto o liberalismo capitalista como o marxismo. A súa visión da Nación Galega está determinada pola Tradición, a mitoloxía, a relixión, a lingua e o Espírito do Pobo (Volkgeist), materializado no Sentimento da Terra.

Narrativa de Vicente Risco

• Novela: “O porco de pé”. É unha caricatura da sociedade contemporánea, burguesa e materialista. Critica a hipocrisía social e presenta personaxes como Don Celidonio (home materialista) ou o Doutor Alveiros (burla de si mesmo). Emprega un estilo humorístico baseado na esaxeración, a enumeración e o surrealismo.
• Relatos: “A velliña vella”, “Do caso que lle aconteceu ao Doutor Alveiros”, “A trabe de ouro e a trabe de alquitrán” e “O lobo da xente”.
• Didactismo: Uso de relatos breves para a transmisión de ideas ao gran público de xeito simplificado.
• Ensaios e artigos: “Nós, os inadaptados”, “Teoría do nacionalismo galego”, “Leria” e “Mittleeuropa” (crónica de viaxe polos países centroeuropeos).

Ramón Otero Pedrayo: A Polifonía da Prosa

Narrativa

• Realista: “Os camiños da vida”. Novela histórica que reflicte a decadencia da fidalguía galega fronte ao auxe da burguesía e o funcionariado estatal.
• Psicolóxica: “Arredor de si” (1930).
• Culturalista: “Fra Vernero”. Biografía do filósofo Zacharia Werner, exemplo de culturalismo pola presenza de temas filosóficos e artísticos.

Ensaio

No seu “Ensaio histórico sobre a cultura galega”, Otero Pedrayo explica a base histórica do Sentimento da Terra. Define a cultura galega como atlántica, cunha conexión mística co territorio, diferenciándoa das culturas mediterráneas. Defende unha continuidade deste sentimento desde o mundo prerromano ata a actualidade.