Francoren diktadura: errepresioa eta garapena (1939-1975)

Errepresioa eta gerra ondoren (1939-1945)

Errepresio frankista: gerra zibilaren ondoren, agintari militarrek, erreketetek, miliziek eta gazte falangistek eragindako errepresio bortitza, sistematikoa eta selektiboa izan zen. Errepublikaren aldeko militarrak, politikariak, funtzionarioak eta sindikalistak aurkako helburu nagusiak izan ziren.

Helburua: errepublikaren aldekoen zigorra eta edozein disidentzia saiakera isiltzea. Milaka pertsona espetxeratu, torturatu eta exekutatu zituzten. Errepresioa lur jabetzaren eta gatazka sozialen eremuetan izan zen gehien: Ebro haranean, Andaluzian eta Extremaduran.

Nafarroa ez zen gerra-frontea izan, baina 3.400 fusilamendu egin ziren bertan. Guztira, 150.000 exekuzio izan zirela kalkulatzen da.

1939an, 280.000 preso kartzelatan eta 500 kontzentrazio esparrutan metatuta zeuden, elikadura eta higiene baldintza negargarrietan. Zigor asko langile-batailoietara bidali zituzten, bortxazko lanen bidez zubiak eta errepideak eraikitzeko.

Emakumeen aurkako errepresioa: emakumeak krudelki errepresiatu zituzten. Asko publikoki umiliatu, ile mozteak eta sexu erasoak jasan zituzten, ondasunak galdu zituzten, kartzelan bereizi zituzten eta haurrak bahitu.

Gerra amaitzean, Francok errepublikaren aurkakoak errepresiatzeko instituzio eta lege multzo bat ezarri zuen: Erantzukizun Politikoen Legea (1939) eta Komunismoa eta Masoneria zapaltzeko Legea (1940). Armada delituak politikoak epaitzeko ardura izan zuen gerra kontseilu sumarisimoen bidez, 1963an Terrorismoaren Aurkako Tribunala (TOP) ordezkatu arte.

Errepresio ekonomikoa eta administratiboa

Errepresio neurri gisa, erbesteratutako eta errepublikarekin lotutako politikari eta erakunde guztien ondasunak konfiskatu zituzten. Depurazio prozesuek errepublikaren aldeko funtzionario asko kaleratu zituzten. Mugimendu nazionala bakarra geratu zen.

Katalunia, Euskadi eta Galiziaren autonomia eta estatus galdu zen, eta hizkuntza eta kultura debekatu zituzten eremu horietan. Irakasle, maisu eta intelektual asko erbesteratu ziren. Homosexualak jazarriak izan ziren. Ley de Vagos y Maleantes legea aplikatuz, kartzela eta torturak pairatu zituzten.

Garapen ekonomikoa eta nazioartekoa (1957-1970)

Politika eta nazio-garapena: 1957an, belaunaldi berriko politikariak sartu ziren Francoren gobernuan, Carrero Blancoren eraginez. Opus Dei-ra lotutako teknokrata berriak sartu ziren gobernura, geldialdi ekonomikoa gainditzeko.

Gazte falangistak erreformatzaileak ziren, Fraga Iribarne buru zela. Ekonomia-garapena bultzatu zuten, politika, administrazioa, legedia eta erakundeen modernizazioarekin batera.

Gizarte-ongizatea hobetu nahi zuten, baina erregimenaren izaera totalitarioa aldatu gabe. Mugimendu Nazionalaren Printzipio Legea esan behar zen. Helburu hori lortzeko, lege berriak sortu zituzten: TOP, Fragaren Prentsa Legea eta Estatuaren Lege Organikoa, etorkizuneko lotura eginez.

Presidentzia eta gobernuen bana-bana, 1969an Francok Juan Carlos de Borbon izendatu zuen oinordeko.

Nazioarteko harremanak: 1962an, Espainiak Europako Ekonomia Erkidegoan sartzeko eskaera egin zuen, baina ezezkoa jaso zuen, erregimena ez zelako demokratikoa. 1970ean, lehentasunezko akordioa sinatzea lortu zuen.

Besteld: Afrikako deskolonizazio prozesua. 1956an Marokok protektoratutik erretiratu zen, eta 1968an presio pean Ekuatore Ginea independentzia onartu zuen. Mendebaldeko Sahararekin, 1975era arte eutsi zioten.

1970eko hamarkada: krisia eta amaiera

1970eko hamarkadan diktadura krisian sartu zen. Frankistaren bi sektoreek banatu ziren: irekitzearen aldekoek erregimena gizarte errealitatera egokitu nahi zuten, eta inmobilistek erregimenari eutsi nahi zioten.

1969an Matesa eskandalu larria gertatu zen, finantza-iruzur zabala. Ondorioz, gobernuak sektore irekiarekiko atea itxi zuen. Sektore inmobilistek garapenarekin batera, barne politika gogortu eta errepresioa areagotu zuten.

1973an Francok Estatuaren eta gobernuaren burutza bereizi zuen, eta Carrero Blancori boto eman zion, baina ETAk hil zuen. Arias Navarro gobernu berriak bi sektoreen batzuk eta progr. aurkeztu zituen. Erregimenaren krisia azkartu zen, eta gobernuaren zapalkuntza gogortu zen.

Krisi kolonial eta Sahara

Krisi kolonialak erregimenaren ahulezia agerian utzi zuen. Frente Polisarioak Saharan independentzia aldarrikatu zuen, eta Marokok Marcha Verde (Marcha Berdea) ondoren, Espainiak Sahara Marokori eta Mauritaniari utzi zien, 1975ean Madrilen sinatutako akordio bidez.

Franco 1975eko azaroaren 20an hil zen.