A Filosofía de Aristóteles na Sociedade Actual: Cidadanía, Xustiza e Ética

A Vixencia do Pensamento Aristotélico nos Desafíos Contemporáneos

O valor do bo cidadán

A filosofía de Aristóteles destaca que o ser humano é un ser social por natureza, feito para vivir en comunidade e acadar a súa virtude a través da participación na polis. O filósofo afirma que “o ser humano non é un átomo illado”, subliñando a importancia de que os individuos participen no ben común. Esta idea resulta crucial cando observamos a situación vivida na provincia de Valencia en outubro de 2024, cando a catástrofe natural provocou grandes danos materiais e perdas humanas.

A resposta da sociedade civil, organizada voluntariamente para axudar ás vítimas, reflicte a solidariedade natural do ser humano que Aristóteles valoraba tanto. Porén, a inacción das institucións públicas tamén deixou en evidencia a necesidade dunha boa gobernanza, onde a política debería actuar de acordo coa xustiza e a virtude. O bo cidadán, segundo Aristóteles, é aquel que non só se preocupa polo ben propio, senón tamén polo ben común. Por iso, a actuación cidadá durante a catástrofe amosa como a comunidade pode ser xusta e solidaria, aínda cando as estruturas gobernamentais fallan.

Non estades sos nin soas

A xustiza distributiva, segundo Aristóteles, busca dar a cada quen o que lle corresponde segundo as súas necesidades e méritos. Isto é especialmente relevante no contexto das axudas estatais en situacións de emerxencia, como o caso da catástrofe que afectou a varias rexións de España en outubro de 2024. O goberno, ao destinar fondos e recursos ás vítimas, debe seguir os principios de xustiza, garantindo que os máis afectados reciban a maior parte da axuda.

Ademais, é importante que a distribución das axudas se faga de maneira equitativa, tendo en conta as diferenzas nas necesidades de cada comunidade. A actuación xusta do Estado debe ser proporcional ao dano sufrido por cada rexión, pois Aristóteles considera que a xustiza non se trata só de igualdade, senón tamén de equidade. Neste sentido, a resposta do goberno e as medidas adoptadas para axudar ás vítimas deben estar á altura da magnitude da catástrofe, asegurando que a axuda chegue onde máis se necesita.

A xustificación moral da eutanasia

Segundo Aristóteles, a alma humana divídese en tres tipos:

• Alma vexetativa: compartida con plantas e animais, realiza funcións básicas como a nutrición e o crecemento.
• Alma sensitiva: permite sensacións e movementos.
• Alma racional: exclusiva do ser humano, é responsable do pensamento e da moral.

No caso de Anthony Blunt, en estado vexetativo irreversible, a súa condición impídelle exercer as funcións propias da alma sensitiva e racional. Desde a ética aristotélica, a vida humana ten como fin alcanzar a felicidade (eudaimonia), polo que manter a vida, no caso de Anthony, podería considerarse contrario á verdadeira finalidade humana.

O tema da eutanasia expón dificultades de decisión entre o dereito á vida e o dereito a decidir sobre a propia vida cando se está a sufrir unha enfermidade irreversible. Por isto, a decisión xudicial pode ser xustificada como un acto que busca respectar a dignidade do individuo e aliviar o sufrimento, sempre que se basee nun criterio ético xusto e reflexivo.