Feminismoaren kontzeptu nagusiak eta pentsalariak

"Pertsonala politikoa da": Leloaren esanahia

Lelo hau bigarren olatu feminismoaren ikur bihurtu zen, batez ere Carol Hanisch-ek 1969an idatzitako artikuluaren bidez. Esaldiak adierazten du emakumeek euren bizitza pertsonalean jasaten dituzten arazoak (etxeko lanak, indarkeria matxista, abortua, etab.) ez direla soilik arazo pribatuak, baizik eta sistema patriarkal baten ondorioak. Testuinguruan, leloak feminismoaren ikuspegia zabaltzen du, gai "pertsonalak" eremu publiko eta politikoaren esparrura eramanez. Hanisch-ek azpimarratu zuen emakumeen esperientziak partekatu eta kolektibizatu behar zirela, aldaketa sozialak eragiteko.

Indarkeria sinbolikoa feminismoaren testuinguruan

"Indarkeria sinbolikoa" Pierre Bourdieu-ren kontzeptua da, eta feminismoaren hirugarren olatutik aurrera aztertu zen sakonki. Kontzeptuak adierazten du sistema patriarkal eta hegemonikoek emakumeak (eta menpeko beste talde batzuk) subjektu pasibo edo "azpiko" gisa posizionatzeko erabiltzen dituzten kultura-praktikak eta iruditeriak.

Adibideak:

• Emakumeen irudi sexualizatua publizitatean.
• Hizkuntza sexistak eta ohiko estereotipoek emakumeei buruz dituzten inplikazio negatiboak.

Indarkeria sinbolikoak patriarkatuaren nagusitasuna mantentzen laguntzen du, inplizituki edo esplizituki normalizatuz emakumeek duten posizio subordinatua.

Adrienne Rich eta amatasunaren kritika

Adrienne Rich-ek Of Woman Born: Motherhood as Experience and Institution lanean "amatasun instituzioa" eta "amatasun esperientzia" bereizten ditu. Rich-en arabera, amatasuna ez da "eskubide natural" bat, baizik eta gizarte-egitura patriarkal baten produktu bat. Instituzio gisa, amatasuna emakumeak kontrolatzeko mekanismo bat izan da, gizonen boterea mantentzeko. Testuinguruan, Rich-ek emakumeek amatasunarekiko duten esperientzia pertsonal eta askatzailea errebindikatzen du, baina instituzio hori patriarkatuaren menpe egoteari kritika zorrotza egiten dio.

"Emakumea ez da jaiotzen, egin egiten da" (Beauvoir)

Simone de Beauvoir-en Le Deuxième Sexe liburuko esaldi ikonikoa da hau. Beauvoir-ek azpimarratzen du emakumeak ez direla jaiotzez subordinatuak, baizik eta gizarte-egituren eta hezkuntzaren bidez menpeko bihurtzen direla. Testuinguruan, esaldi honek feminismo esentzialistak (emakumeen eta gizonen arteko ezberdintasun naturalak nabarmentzen dituztenak) baztertzen ditu, eta genero-konstruktuaren ideia zabaltzen du: emakumea eraikuntza sozial bat da, ez baldintza naturala.

Feminismo liberala: Erreformismoa eta aukera berdintasuna

Feminismo liberala emakumeen eskubide politiko eta sozialak berdintzera bideratutako ikuspegia da. Erreformismoan oinarritzen da, eta helburu nagusia da emakumeek gizarteko eremu guztietan (lan-merkatuan, hezkuntzan, politikan) aukera berdinak izatea. Feminismo liberalak ez ditu zalantzan jartzen kapitalismoa edo patriarkatuaren egitura sakonagoak; horren ordez, emakumeen diskriminazioa legez eta praktikan gainditzera bideratzen da.

Emakumea 'bestea' da: Beauvoir eta subjektuaren ukapena

Esaldi honek Simone de Beauvoir-en Le Deuxième Sexe-n garatutako ideia nagusi bat islatzen du. Beauvoir-ek dio gizonak subjektu unibertsaltzat aurkezten direla, eta emakumeak "beste" bihurtzen direla, hau da, bigarren mailako subjektuak. Patriarkatuak emakumeak gizonen menpe jartzeko "bestea" kontzeptua baliatzen du, haien autonomia eta indibidualtasuna ukatuz.

Maria Mercè Marçal: Hirukoitz zapalkuntzaren aldarria

Maria Mercè Marçal-en poemak hiru zapalkuntza-elementu nagusi nabarmentzen ditu:

• Emakume izatea: Sexuari lotutako zapalkuntzaren sinboloa.
• Klase apalekoa izatea: Zapalkuntza sozial eta ekonomikoa islatzen du.
• Herrialde zapaldukoa izatea: Zapalkuntza nazionala eta identitarioa.

Testuinguruan, Marçal-ek hirukoitz zapalkuntza honek dakarren errebeldia aldarrikatzen du, eta poesia feminista eta sozialaren sinbolotzat hartzen da. Hirukoitz errebeldia hori emakume askoren errealitatearen konplexutasuna ulertzeko giltza da.

"Queer" hitzaren jatorria eta XVIII. mendeko erabilera

"Queer" hitz baten historia artikuluaren arabera, XVIII. mendean hitza ingelesez erabili zen alferrikakoa, faltsua edo arraroa dena deskribatzeko. Hitzak bereziki joko sozialaren normaltasunetik aldentzen zen edozein izendatzeko balio zuen: iruzurtiak, lapurrak edo ardi beltzak queer gisa sailkatzen ziren. Era berean, genero-rol estandarretan sartzen ez ziren gorputzak ere hala deskribatzen ziren, nahiz eta hitzak ez zuen kategoria horiei lotutako edukirik zehazten. Hortaz, queer izendapena arazo bat zen hizkuntzaren irudikapen-sistemarentzat, eta iraina erabiltzen zen ezegonkortasun hori markatzeko eta baztertzeko.