Evolución Sociolingüística e Literaria do Galego: Do Conflito á Normalización

Sociolingüística do Galego: Conflito e Desafíos

O Contexto do Conflito Lingüístico

A Sociolingüística: O galego, como outras linguas minorizadas, está inmerso nun contexto de conflito lingüístico. Este conflito prodúcese cando dúas linguas compiten polo uso social dentro dunha mesma comunidade, sendo unha delas dominante e a outra subordinada. No caso do galego, o castelán ocupa a posición de lingua A (de prestixio e usos formais), mentres que o galego é a lingua B (de uso informal, familiar e menos valorada socialmente). Esta situación é coñecida como diglosia.

Consecuencias e Alternativas

• A consecuencia máis grave dun conflito lingüístico é a substitución lingüística, é dicir, o abandono progresivo da lingua propia (o galego) en favor da dominante (o castelán).
• Fronte a isto, a alternativa positiva é a normalización lingüística, que busca recuperar espazos de uso e prestixio para o galego mediante políticas activas e medidas sociais, educativas e legais.

Prexuízos Lingüísticos e Autoodio

Ligado a este conflito están os prexuízos lingüísticos, ideas negativas que se transmiten sobre o galego, moitas veces sen base real. Estes prexuízos xorden dun mal uso dos estereotipos e instálanse na sociedade a través da familia, o ensino ou os medios de comunicación.

Evolución da Percepción

Durante moito tempo o galego foi asociado ao atraso, á incultura e ao mundo rural, mentres que o castelán se vinculaba ao progreso e á cultura urbana. Esta percepción xerou un fenómeno coñecido como autoodio, é dicir, o rexeitamento da propia lingua por parte dos seus falantes.

Prexuízos Contemporáneos

Para rematarmos, cómpre sinalar que, aínda que moitos prexuízos tradicionais están en retroceso, seguen xurdindo outros novos. Entre eles destacan:

1. O desprezo cara aos galegofalantes urbanos ou neofalantes.
2. A crenza de que o galego estándar é artificial.

Ademais, moitas persoas, especialmente mozas, deixan de empregar o galego por inseguridade, convencidas de que non o falan ben, o que dificulta a transmisión xeracional.

Traxectoria da Literatura Galega no Século XX

Primeiro Terzo do Século XX (1916-1936): Espertar e Vangarda

No primeiro terzo do século XX (1916-1936), a literatura galega experimenta un importante espertar cultural e literario, impulsado polas Irmandades da Fala e, máis adiante, polo Grupo Nós. Esta etapa caracterízase pola recuperación e renovación da tradición galega iniciada no Rexurdimento, á vez que se incorporan novos xéneros como a narrativa moderna, o teatro e o ensaio.

A Poesía da Etapa

Na poesía destacan dúas tendencias principais:

1. A poesía das Irmandades da Fala: Os autores situados na etapa “Antre dous séculos” actúan como ponte entre o Rexurdimento e as novas correntes, mantendo a tradición pero abrindo a novas formas de expresión.
2. A poesía de vangarda, dividida en:
   • Vangarda pura, como o creacionismo (Manuel Antonio).
   • Vangarda matizada, como o hilozoísmo (Luís Amado Carballo).

A Prosa Moderna

Na prosa, a creación do Grupo Nós (Vicente Risco, Otero Pedrayo, Florentino López Cuevillas e, máis tarde, Castelao) marca o nacemento da narrativa moderna galega.

Segundo Terzo do Século XX: Represión e Renovación (Posguerra)

Tras a Guerra Civil, a literatura galega entra nun período de represión, pero comeza a recuperarse nos anos 40 e 50.

Poesía da Posguerra

En poesía, Cómaros verdes (1947) de Aquilino Iglesia Alvariño e a fundación da editorial Galaxia (1950) marcan o inicio dunha nova etapa. Desenvolveuse unha poesía que mestura tradición (neotrobadorismo, paisaxismo) con novas inquietudes sociais e existenciais. Distínguense tres xeracións:

• A xeración do 36.
• A Promoción de Enlace.
• A das Festas Minervais.

A Renovación da Prosa

Na narrativa tamén se renova desde os anos 50, con autores como Blanco Amor, Cunqueiro, Fole ou Neira Vilas, que traballan estilos diversos: realismo, fantasía, relato popular ou denuncia social. A publicación de A xente da Barreira de Carballo Calero é un fito inicial.

A Nova Narrativa Galega

Xa nos anos 60, xorde a Nova Narrativa Galega, que rompe co tradicionalismo e incorpora técnicas modernas influídas pola narrativa europea: monólogo interior, pluriperspectivismo ou ruptura temporal. Autores como Casares, Méndez Ferrín, Gonsar ou Rodríguez Mourullo lideran esta renovación, centrada na alienación, a crítica social e a modernidade estética.

Terceiro Terzo do Século XX: Exilio e Consolidación

O Papel do Exilio (1936-1975)

Entre 1936 e 1975, a represión franquista obrigou moitos escritores galegos ao exilio, sobre todo en países de América como Arxentina, Uruguai, México ou Cuba. Alí, as comunidades emigrantes xogaron un papel fundamental na preservación da lingua e da cultura galega, mediante editoriais, revistas, teatro e radio. Grazas a estes espazos, a literatura galega puido manter viva a súa identidade nun momento de perigo de desaparición cultural.

A Recuperación Pos-Ditadura

Co fin da ditadura, a literatura en galego vive un proceso de recuperación e expansión.

Evolución da Poesía (Anos 70 e 80)

Desde os anos 70, e especialmente nos 80, a poesía galega evoluciona cara a unha gran diversidade temática e formal, con voces que van desde o formalismo e a experimentación lingüística ata unha poesía máis íntima e directa. Aumenta tamén a presenza de autoras, que reivindican a súa identidade, e xorden novos espazos de difusión como colectivos poéticos, festivais e revistas.

Consolidación da Narrativa Moderna

Paralelamente, a narrativa galega consolídase como literatura moderna grazas á normalización lingüística e o crecemento do sector editorial. Desde os anos 80 e especialmente nos 90 e 2000, amplíase a variedade de estilos e xéneros: novela histórica, ciencia ficción, policiaco ou narrativa feminista. Autores como Suso de Toro, Manuel Rivas ou Méndez Ferrín renovan a narrativa e integran a literatura galega nos modelos literarios internacionais, dando lugar a un sistema literario dinámico, plural e consolidado.