Evolución de la Literatura Gallega: Del Franquismo a la Normalización Lingüística
Enviado por Chuletator online y clasificado en Otras lenguas extranjeras
Escrito el en
español con un tamaño de 13,06 KB
Panorama de la Literatura Gallega: Del Franquismo a la Recuperación
🔹 Galicia entre 1936 y 1975: Represión y Silencio
- En 1936 se produce la sublevación militar contra el gobierno de la República.
- Comienza una guerra civil que termina en 1939 con la dictadura franquista.
- Durante la dictadura:
- Se anulan los derechos políticos.
- El gallego queda excluido de la vida oficial.
- Solo se utiliza en ámbitos privados.
- Consecuencias para la literatura gallega:
- Paralización de la edición y difusión de textos.
- Muchos autores se exilian o mueren.
- Se pierde el impulso cultural de la etapa anterior.
🔹 A partir de 1940-1950: Lenta Recuperación Cultural
- Se inicia una lenta recuperación cultural.
- Surgen editoriales gallegas:
- Editorial Galaxia
- Edicións do Castro
- Aparecen asociaciones culturales.
- En los años 60:
- Surgen partidos políticos nacionalistas.
- Se fortalece el movimiento cultural gallego.
- En 1975 muere Franco.
- En 1978 se aprueba la Constitución.
- En 1981 Galicia consigue el Estatuto de Autonomía.
- El gallego recupera su presencia en la enseñanza y en la vida pública.
📌 Poesía del Exilio
En el exilio americano se produce una poesía de fuerte denuncia social.
🔹 Luis Seoane (Buenos Aires, 1910 – A Coruña, 1979)
- Hombre polifacético: poeta, pintor, ilustrador, grabador.
- Obras:
- Fardel de eisiliado (1952)
- Na brétema, Sant-Iago (1956)
- As cicatrices (1959)
- A maior abundamento (1972)
- Temas:
- Denuncia social.
- La emigración.
- Historia de Galicia.
- Defensa de las clases humildes.
🔹 Lorenzo Varela (La Habana, 1917 – Madrid, 1978)
- Obras:
- Catro poemas para catro gravados (1944)
- Lonxe (1954) → experiencia personal del exilio y la saudade (nostalgia).
🔹 Emilio Pita (A Coruña, 1909 – Buenos Aires, 1981)
- Obra:
- Jacobúsland (1942) → tragedia de García Neira.
- Cantigas de nenos (1944)
- Os relembros
- As cantigas (1959)
- O ronsel verdegal (1964)
📌 Poesía de Posguerra
- Empieza con muchos obstáculos.
- Se publica poco.
- Los autores continúan escribiendo.
- A partir de los años 50:
- Mayor actividad editorial.
- Renovación temática y formal.
🔹 Generaciones de Posguerra
- Xeración do 36
- Nacen alrededor de 1910.
- Autores: Celso Emilio Ferreiro, Xosé María Díaz Castro, María Mariño.
- Promoción de enlace
- Nacen en los años 20.
- Autores: Antonio Tovar, Luz Pozo Garza, Manuel Cuña Novás, Mª do Carme Kruckenbe.
- Xeración das Festas Minervais
- Nacen entre 1930-1940.
- Autores: Uxío Novoneyra, Xosé L. Méndez Ferrín, Manuel María, Xohana Torres, Salvador García-Bodaño, Arcadio López-Casanova.
📌 Líneas Temáticas Principales
- Poesía social
- Celso Emilio Ferreiro
- Manuel María
- Intimismo
- María Mariño
- Antonio Tovar
- Luz Pozo Garza
- Xohana Torres
- Paisajismo
- Aquilino Iglesia Alvariño
- Uxío Novoneyra
- Culturalismo
- Álvaro Cunqueiro
- Xosé Luís Méndez Ferrín
📌 Celso Emilio Ferreiro (Celanova, 1913 – Vigo, 1979)
🔹 Características
Su poesía tiene tres líneas:
- Poesía social
- Denuncia injusticias sociales.
- Solidaridad con los oprimidos.
- Compromiso político.
- Poesía intimista
- Reflexión existencial.
- Nostalgia.
- Soledad.
- Paso del tiempo.
- Amor.
- Poesía satírica
- Ironía.
- Humor.
- Crítica de la hipocresía y corrupción.
🔹 Recursos Estilísticos
- Lenguaje claro y popular.
- Metáforas simples.
- Contrastes entre elementos positivos y negativos.
🔹 Obras Clave
- O soño sulagado (1954)
- Longa noite de pedra (1962) → obra clave, denuncia la represión franquista.
- Terra de ningures (1968)
- Cimenterio privado (1973)
- Onde o mundo se chama Celanova (1975)
También escribió:
- Viaxe ao país dos ananos
- Cantigas de escarnio e maldicir
- Paco Pixiñas
- Antipoemas
📌 Luz Pozo Garza (Ribadeo, 1922 – A Coruña, 2020)
🔹 Temas
- Intimismo:
- Nostalgia
- Memoria
- Amor
- Muerte
- Soledad
- Culturalismo:
- Referencias a música y pintura.
- Influencias clásicas.
🔹 Obras
- O paxaro na boca (1952)
- Verbas derradeiras (1975)
- Concerto de outono (1981)
- Códice Calixtino (1986)
- Prometeo a flor de loto (1992)
- Vida secreta de Rosalía (1996)
- Deter o día cunha flor (2009)
- Rosa tántrica (2016)
📌 Uxío Novoneyra (Parada do Courel, 1930 – Santiago, 1999)
🔹 Características
- Poeta del paisaje del Courel.
- Importancia del mundo rural.
- Defensa de Galicia.
- Uso innovador del lenguaje:
- Distribución gráfica especial.
- Versos breves.
- Palabras aisladas.
- Reducción expresiva.
🔹 Obras
- Os eidos (1955)
- Elexías do Courel e outros poemas (1966)
- Poemas caligráficos (1979)
- Muller pra lonxe (1988)
- Do Courel a Compostela (1998)
- Tempo de elexía (1994)
- Poemas da doada certeza (1994)
- Bóveda, irmán (1994)
📌 Manuel María (Outeiro de Rei, 1930 – A Coruña, 2004)
🔹 Características
- Más de 40 libros.
- Lenguaje sencillo.
- Compromiso político.
- Defensa de Galicia.
- Temas:
- Amor
- Naturaleza
- Identidad gallega
🔹 Obras
- Muiñeiro de brétemas (1950)
- Morrendo cada intre (1952)
- Terra Chá (1954)
- Documentos personaes (1958)
- Versos pra cantar en feiras e romarías (1969)
- Poemas pra dicirlle a dúas lagoas (1994)
📌 Xohana Torres (Santiago, 1931 – Vigo, 2017)
🔹 Género
- Poesía
- Narrativa
- Teatro
- Ensayo
🔹 Temas
- Intimismo:
- Angustia
- Soledad
- Paso del tiempo
- Compromiso social:
- Emigración
- Galicia
🔹 Obras poéticas
- Do sulco (1957)
- Estacións ao mar (1980)
- Tempo de ría (1992)
🔹 Narrativa
- Adiós María (1971)
🔹 Teatro
- Un hotel de primeira sobre o río (1968)
Os conectores textuais
Son as palabras (preposicións, conxuncións, adverbios, locucións) que enlazan, «conectan», as partes do texto e orientan acerca do seu contido e organización, facilitando deste modo a súa comprensión. Poden expresar diversos significados:
| Orde e tempo | En primeiro lugar, a continuación, por último, antes, pouco despois... |
| Explicación | É dicir, isto é, ou sexa, deste modo... |
| Exemplificación | Así, por exemplo, verbi gratia, noutras palabras... |
| Adición ou suma de ideas | Tamén, e, ademais, aínda por riba, igualmente, así mesmo.... |
| Causa | Porque, posto que, por iso, debido a, xa que.... |
| Consecuencia | Por tanto, por conseguinte, en consecuencia, entón, daquela.... |
| Conclusión | En resumo, en síntese, en conclusión.... |
| Oposición de ideas | Pero, porén, non obstante, en cambio.... |
| Condición ou hipótese | Se, se cadra, talvez.... |
| Recapitulación | En resumo, en suma, nunha palabra, en síntese.... |
| Comezo do discurso | Para comezar, primeiramente, ante todo.... |
| Peche do discurso | Por último, finalmente, en fin... |
Dereitos Lingüísticos: O Galego e as Leis
Os dereitos lingüísticos
A maioría dos países do mundo son plurilingües. Para asegurar os dereitos lingüísticos de todas as persoas, os Estados deben adoptar medidas lexislativas dirixidas a protexer e fomentar as distintas linguas da comunidade.
En 1996, a UNESCO proclamou a Declaración Universal dos Dereitos Lingüísticos, que recoñece o dereito de toda comunidade a usar a súa lingua propia, tanto a nivel individual como colectivo.
Esta Declaración parte da premisa de que todas as linguas son iguais. Defende, por tanto, a diversidade cultural e lingüística e o respecto e pleno desenvolvemento de todas as linguas.
A ela súmanse no espazo europeo a Carta dos Dereitos Fundamentais da Unión Europea (2000) e a Carta Europea das Linguas Rexionais e Minoritarias (1992) para garantir a presenza normal de todas as linguas en áreas como educación, vida social e económica, xustiza, cultura, medios de comunicación, etc.
A lexislación sobre a lingua galega
A lingua galega está recoñecida e amparada por varios textos lexislativos:
- Constitución Española (1978).
- Estatuto de Autonomía de Galicia (1981).
- Lei de Normalización Lingüística (1983) e Plan Xeral de Normalización (2004).
Estes textos sentan as bases para a normalización da lingua mediante actuacións nos seguintes planos:
- Acción institucional exercida polo poder político: goberno do Estado, Xunta de Galicia, Concellos.
- Acción colectiva ou social: asociacións cidadás, deportivas, culturais, empresas privadas, etc. poden poñer en marcha iniciativas para fomentar espazos de uso do galego.
- Acción individual: o compromiso persoal de empregar a lingua galega en calquera situación (familia, amigos, redes sociais...).
Niveis de competencia e uso
O galego encóntrase na actualidade nunha situación máis vantaxosa ca en épocas precedentes: oficialidade, mellora na consideración social, presenza na Administración, no ensino, na cultura, no ciberespazo....
A maioría das cidadás e cidadáns galegos recoñecen unha boa competencia tanto na capacidade de comprensión (entender e ler) como na de expresión (falar e escribir).
Hai tamén unha maioría favorable ao uso do galego, pero detéctase unha tendencia cara ao bilingüismo. Descende o número de galegofalantes habituais entre a xente máis nova e no medio urbano. E falla a transmisión xeracional (de pais a fillos).
O achegamento á comunidade de fala galego-portuguesa (lusofonía) abre novos camiños para a nosa lingua.