Evolución de la Literatura Gallega: Del Franquismo a la Normalización Lingüística

Enviado por Chuletator online y clasificado en Otras lenguas extranjeras

Escrito el en español con un tamaño de 13,06 KB

Panorama de la Literatura Gallega: Del Franquismo a la Recuperación

🔹 Galicia entre 1936 y 1975: Represión y Silencio

  • En 1936 se produce la sublevación militar contra el gobierno de la República.
  • Comienza una guerra civil que termina en 1939 con la dictadura franquista.
  • Durante la dictadura:
    • Se anulan los derechos políticos.
    • El gallego queda excluido de la vida oficial.
    • Solo se utiliza en ámbitos privados.
  • Consecuencias para la literatura gallega:
    • Paralización de la edición y difusión de textos.
    • Muchos autores se exilian o mueren.
    • Se pierde el impulso cultural de la etapa anterior.

🔹 A partir de 1940-1950: Lenta Recuperación Cultural

  • Se inicia una lenta recuperación cultural.
  • Surgen editoriales gallegas:
    • Editorial Galaxia
    • Edicións do Castro
  • Aparecen asociaciones culturales.
  • En los años 60:
    • Surgen partidos políticos nacionalistas.
    • Se fortalece el movimiento cultural gallego.
  • En 1975 muere Franco.
  • En 1978 se aprueba la Constitución.
  • En 1981 Galicia consigue el Estatuto de Autonomía.
  • El gallego recupera su presencia en la enseñanza y en la vida pública.

📌 Poesía del Exilio

En el exilio americano se produce una poesía de fuerte denuncia social.

🔹 Luis Seoane (Buenos Aires, 1910 – A Coruña, 1979)

  • Hombre polifacético: poeta, pintor, ilustrador, grabador.
  • Obras:
    • Fardel de eisiliado (1952)
    • Na brétema, Sant-Iago (1956)
    • As cicatrices (1959)
    • A maior abundamento (1972)
  • Temas:
    • Denuncia social.
    • La emigración.
    • Historia de Galicia.
    • Defensa de las clases humildes.

🔹 Lorenzo Varela (La Habana, 1917 – Madrid, 1978)

  • Obras:
    • Catro poemas para catro gravados (1944)
    • Lonxe (1954) → experiencia personal del exilio y la saudade (nostalgia).

🔹 Emilio Pita (A Coruña, 1909 – Buenos Aires, 1981)

  • Obra:
    • Jacobúsland (1942) → tragedia de García Neira.
    • Cantigas de nenos (1944)
    • Os relembros
    • As cantigas (1959)
    • O ronsel verdegal (1964)

📌 Poesía de Posguerra

  • Empieza con muchos obstáculos.
  • Se publica poco.
  • Los autores continúan escribiendo.
  • A partir de los años 50:
    • Mayor actividad editorial.
    • Renovación temática y formal.

🔹 Generaciones de Posguerra

  1. Xeración do 36
    • Nacen alrededor de 1910.
    • Autores: Celso Emilio Ferreiro, Xosé María Díaz Castro, María Mariño.
  2. Promoción de enlace
    • Nacen en los años 20.
    • Autores: Antonio Tovar, Luz Pozo Garza, Manuel Cuña Novás, Mª do Carme Kruckenbe.
  3. Xeración das Festas Minervais
    • Nacen entre 1930-1940.
    • Autores: Uxío Novoneyra, Xosé L. Méndez Ferrín, Manuel María, Xohana Torres, Salvador García-Bodaño, Arcadio López-Casanova.

📌 Líneas Temáticas Principales

  1. Poesía social
    • Celso Emilio Ferreiro
    • Manuel María
  2. Intimismo
    • María Mariño
    • Antonio Tovar
    • Luz Pozo Garza
    • Xohana Torres
  3. Paisajismo
    • Aquilino Iglesia Alvariño
    • Uxío Novoneyra
  4. Culturalismo
    • Álvaro Cunqueiro
    • Xosé Luís Méndez Ferrín

📌 Celso Emilio Ferreiro (Celanova, 1913 – Vigo, 1979)

🔹 Características

Su poesía tiene tres líneas:

  1. Poesía social
    • Denuncia injusticias sociales.
    • Solidaridad con los oprimidos.
    • Compromiso político.
  2. Poesía intimista
    • Reflexión existencial.
    • Nostalgia.
    • Soledad.
    • Paso del tiempo.
    • Amor.
  3. Poesía satírica
    • Ironía.
    • Humor.
    • Crítica de la hipocresía y corrupción.

🔹 Recursos Estilísticos

  • Lenguaje claro y popular.
  • Metáforas simples.
  • Contrastes entre elementos positivos y negativos.

🔹 Obras Clave

  • O soño sulagado (1954)
  • Longa noite de pedra (1962) → obra clave, denuncia la represión franquista.
  • Terra de ningures (1968)
  • Cimenterio privado (1973)
  • Onde o mundo se chama Celanova (1975)

También escribió:

  • Viaxe ao país dos ananos
  • Cantigas de escarnio e maldicir
  • Paco Pixiñas
  • Antipoemas

📌 Luz Pozo Garza (Ribadeo, 1922 – A Coruña, 2020)

🔹 Temas

  • Intimismo:
    • Nostalgia
    • Memoria
    • Amor
    • Muerte
    • Soledad
  • Culturalismo:
    • Referencias a música y pintura.
    • Influencias clásicas.

🔹 Obras

  • O paxaro na boca (1952)
  • Verbas derradeiras (1975)
  • Concerto de outono (1981)
  • Códice Calixtino (1986)
  • Prometeo a flor de loto (1992)
  • Vida secreta de Rosalía (1996)
  • Deter o día cunha flor (2009)
  • Rosa tántrica (2016)

📌 Uxío Novoneyra (Parada do Courel, 1930 – Santiago, 1999)

🔹 Características

  • Poeta del paisaje del Courel.
  • Importancia del mundo rural.
  • Defensa de Galicia.
  • Uso innovador del lenguaje:
    • Distribución gráfica especial.
    • Versos breves.
    • Palabras aisladas.
    • Reducción expresiva.

🔹 Obras

  • Os eidos (1955)
  • Elexías do Courel e outros poemas (1966)
  • Poemas caligráficos (1979)
  • Muller pra lonxe (1988)
  • Do Courel a Compostela (1998)
  • Tempo de elexía (1994)
  • Poemas da doada certeza (1994)
  • Bóveda, irmán (1994)

📌 Manuel María (Outeiro de Rei, 1930 – A Coruña, 2004)

🔹 Características

  • Más de 40 libros.
  • Lenguaje sencillo.
  • Compromiso político.
  • Defensa de Galicia.
  • Temas:
    • Amor
    • Naturaleza
    • Identidad gallega

🔹 Obras

  • Muiñeiro de brétemas (1950)
  • Morrendo cada intre (1952)
  • Terra Chá (1954)
  • Documentos personaes (1958)
  • Versos pra cantar en feiras e romarías (1969)
  • Poemas pra dicirlle a dúas lagoas (1994)

📌 Xohana Torres (Santiago, 1931 – Vigo, 2017)

🔹 Género

  • Poesía
  • Narrativa
  • Teatro
  • Ensayo

🔹 Temas

  • Intimismo:
    • Angustia
    • Soledad
    • Paso del tiempo
  • Compromiso social:
    • Emigración
    • Galicia

🔹 Obras poéticas

  • Do sulco (1957)
  • Estacións ao mar (1980)
  • Tempo de ría (1992)

🔹 Narrativa

  • Adiós María (1971)

🔹 Teatro

  • Un hotel de primeira sobre o río (1968)

Os conectores textuais

Son as palabras (preposicións, conxuncións, adverbios, locucións) que enlazan, «conectan», as partes do texto e orientan acerca do seu contido e organización, facilitando deste modo a súa comprensión. Poden expresar diversos significados:

Orde e tempoEn primeiro lugar, a continuación, por último, antes, pouco despois...
ExplicaciónÉ dicir, isto é, ou sexa, deste modo...
ExemplificaciónAsí, por exemplo, verbi gratia, noutras palabras...
Adición ou suma de ideasTamén, e, ademais, aínda por riba, igualmente, así mesmo....
CausaPorque, posto que, por iso, debido a, xa que....
ConsecuenciaPor tanto, por conseguinte, en consecuencia, entón, daquela....
ConclusiónEn resumo, en síntese, en conclusión....
Oposición de ideasPero, porén, non obstante, en cambio....
Condición ou hipóteseSe, se cadra, talvez....
RecapitulaciónEn resumo, en suma, nunha palabra, en síntese....
Comezo do discursoPara comezar, primeiramente, ante todo....
Peche do discursoPor último, finalmente, en fin...

Dereitos Lingüísticos: O Galego e as Leis

Os dereitos lingüísticos

A maioría dos países do mundo son plurilingües. Para asegurar os dereitos lingüísticos de todas as persoas, os Estados deben adoptar medidas lexislativas dirixidas a protexer e fomentar as distintas linguas da comunidade.

En 1996, a UNESCO proclamou a Declaración Universal dos Dereitos Lingüísticos, que recoñece o dereito de toda comunidade a usar a súa lingua propia, tanto a nivel individual como colectivo.

Esta Declaración parte da premisa de que todas as linguas son iguais. Defende, por tanto, a diversidade cultural e lingüística e o respecto e pleno desenvolvemento de todas as linguas.

A ela súmanse no espazo europeo a Carta dos Dereitos Fundamentais da Unión Europea (2000) e a Carta Europea das Linguas Rexionais e Minoritarias (1992) para garantir a presenza normal de todas as linguas en áreas como educación, vida social e económica, xustiza, cultura, medios de comunicación, etc.

A lexislación sobre a lingua galega

A lingua galega está recoñecida e amparada por varios textos lexislativos:

  • Constitución Española (1978).
  • Estatuto de Autonomía de Galicia (1981).
  • Lei de Normalización Lingüística (1983) e Plan Xeral de Normalización (2004).

Estes textos sentan as bases para a normalización da lingua mediante actuacións nos seguintes planos:

  • Acción institucional exercida polo poder político: goberno do Estado, Xunta de Galicia, Concellos.
  • Acción colectiva ou social: asociacións cidadás, deportivas, culturais, empresas privadas, etc. poden poñer en marcha iniciativas para fomentar espazos de uso do galego.
  • Acción individual: o compromiso persoal de empregar a lingua galega en calquera situación (familia, amigos, redes sociais...).

Niveis de competencia e uso

O galego encóntrase na actualidade nunha situación máis vantaxosa ca en épocas precedentes: oficialidade, mellora na consideración social, presenza na Administración, no ensino, na cultura, no ciberespazo....

A maioría das cidadás e cidadáns galegos recoñecen unha boa competencia tanto na capacidade de comprensión (entender e ler) como na de expresión (falar e escribir).

Hai tamén unha maioría favorable ao uso do galego, pero detéctase unha tendencia cara ao bilingüismo. Descende o número de galegofalantes habituais entre a xente máis nova e no medio urbano. E falla a transmisión xeracional (de pais a fillos).

O achegamento á comunidade de fala galego-portuguesa (lusofonía) abre novos camiños para a nosa lingua.

Entradas relacionadas: