Evolución fonética del latín al castellano y verbo sum, esse, fui: declinaciones de adjetivos y sustantivos
Evolución fonética
Pérdida de la -m final de acusativo: historiam → historia.
Caída de la -e átona en sílaba final: rivalem → rival.
La -u final átona pasa a -o: odium → odio.
La s inicial seguida de otra consonante desarrolla una vocal e protética: studium → estudio.
El diptongo au evoluciona a ou: aurum → oro.
El diptongo ae evoluciona a e: aedificium → edificio.
El diptongo oe evoluciona a e: amoenum → ameno.
Las oclusivas sordas intervocálicas se sonorizan: (petaca → bodega) mutare → mudar.
La consonante geminada rr se mantiene: narrare → narrar.
La ll se mantiene: bellam → bella.
La nn evoluciona a ñ: cabannam → cabaña.
El resto de consonantes geminadas se simplifican: attentum → atento.
Las oclusivas sonoras (b, d, g) intervocálicas desaparecen: traditorem → traidor.
El grupo ns se simplifica en s: constare → costar.
El grupo gn pasa a ñ: ligna → leña.
Verbo SUM, ESSE, FUI
Presente: sum, es, est, sumus, estis, sunt.
Imperfecto: eram, eras, erat, eramus, eratis, erant.
Futuro imperfecto: ero, eris, erit, erimus, eritis, erunt.
Perfecto: fui, fuisti, fuit, fuimus, fuistis, fuerunt.
Pluscuamperfecto: fueram, fueras, fuerat, fueramus, fueratis, fuerant.
Futuro perfecto: fuero, fueris, fuerit, fuerimus, fueritis, fuerint.
Adjetivos de la 3.ª declinación
Tres terminaciones: celer, celeris, celere.
Dos terminaciones: omnis, omne (tema en i).
Una terminación:
- Tema en i: felix, felicis.
- Tema mixto: ingens, ingentis.
- Tema consonántico: vetus, veteris.
Declinación de celer (singular)
Masculino: celer, celer, celerem, celeris, celeri, celeri.
Femenino: celeris, celeris, celerem, celeri, celeri, celeri.
Neutro: celere, celere, celere, celeris, celeri.
Declinación de celer (plural)
Masculino y femenino: celeres, celeres, celerium, celeribus.
Neutro: celeria, celeria, celerium, celeribus.
Declinación de omnis (singular y plural)
Masculino y femenino singular: omnis, omnem, omnis, omni, omni.
Neutro singular: omne, omne, omni, omni.
Masculino y femenino plural: omnes, omnes, omnium, omnibus.
Neutro plural: omnia, omnia, omnium, omnibus.
Declinación de ingens (singular y plural)
Masculino y femenino singular: ingens, ingentem, ingentis, ingenti, ingenti/ingente.
Neutro singular: ingens, ingens, ingentis, ingenti, ingenti/ingente.
Masculino y femenino plural: ingentes, ingentes, ingentium, ingentibus.
Neutro plural: ingentia, ingentia, ingentium, ingentibus.
Sustantivos de la 3.ª declinación
Tema mixto (falsos impares)
pars: pars, partem, partis, parti, parte/partes, partium, partibus.
Tema en i (parisílabos)
hostis: hostis, hostem, hostis, hosti, hoste/hostes, hostium, hostibus.
Tema consonántico
pes: pes, pedis, pedem, pedis, pedi, pede/pedes, pedum, pedibus.
miles: miles, militem, militis, militi, milite/milites, militum, militibus.
caput: caput, capitis, capiti, caput, capite/capita, capitum, capitibus.
Sustantivos de la 2.ª declinación
Masculino (dominus): dominus, domine, dominum, domini, domino, domini, dominos, dominorum, dominis.
Neutro (oppidum): oppidum, oppidi, oppido, oppido/oppida, oppidorum, oppidis.
Sustantivos de la 1.ª declinación
Femenino (terra): terra, terrae, terram, terrae, terrae, terra/terrae, terras, terrarum, terris.