Evolución da Poesía Galega de Posguerra: Do Intimismo á Crítica Social

Introdución: Orientacións Poéticas na Posguerra

Sucédense varias orientacións poéticas. Nun primeiro momento continúan tendencias poéticas de pre-guerra non comprometidas, admitidas sen problemas pola censura franquista.

Tendencias de Preguerra Non Comprometidas

Estas liñas inclúen:

• Hilozoísmo
• Neotrobadorismo
• Neovirxilianismo
• Clasicismo

Obras representativas desta etapa:

• O cancioneiro de Monfero, de Xosé M.ª Álvarez Blázquez.
• Nimbos, de Xosé M.ª Díaz Castro.
• Cómoros verdes, de Aquilino Iglesia Alvariño.
• Dona do corpo delgado, de Álvaro Cunqueiro.

A Humanización Poética e a Escola da Tebra (Existencialismo)

Pouco a pouco irá aparecendo unha dirección orientada á humanización poética que reflicte o pesimismo, a desesperanza e a angustia que se vivía na posguerra.

Exemplos desta liña intimista:

• Sombra do aire na herba, de Luís Pimentel.
• Lanza de soledad, de Aquilino Iglesia Alvariño.

A Escola da Tebra

Seguen esta tendencia tamén Voce na néboa de Méndez Ferrín e Muíñeiro de brétemas (1950) de Manuel María. Esta última obra, xunto con Fabulario novo (1952) de Manuel Cuña Novás, é iniciadora da chamada Escola da Tebra. Esta escola marca un punto de inflexión dentro da poesía intimista, caracterizada agora polo mergullo profundo no eu, propiciado polo auxe do existencialismo.

A Tendencia Paisaxística Renovadora (Década dos 50)

Tamén xorde na década dos 50 unha tendencia paisaxística de carácter renovador, herdeira só parcialmente da tradición paisaxística anterior, que mostra o diálogo do poeta co universo. Combínase o intimismo coa fusión panteísta entre o home e a terra en obras como:

• Terra Chá, de Manuel María.
• Os eidos, de Uxío Novoneyra.

A Poesía Comprometida e a Denuncia Social (Anos 60 e 70)

Nos anos 60 e principios dos 70, momento de forte enfrontamento ao réxime franquista e dun certo relaxo da represión, ábrese paso a poesía comprometida. A voz do poeta vai centrarse na denuncia social, na defensa dos oprimidos e marxinados, expresando as ansias de liberdade do pobo.

Celso Emilio Ferreiro: O Referente Básico

Celso Emilio inicia esta liña de protesta con Longa noite de pedra (1962), que vai ser un referente básico. As temáticas reivindicativas compleméntanse nas súas obras coas liñas intimista (lembranzas do pasado), amorosa e satírica.

Temáticas Reivindicativas

• Solidariedade cos que sofren.
• Defensa do idioma.
• Denuncia dos males da sociedade.
• A liberdade e a esperanza fronte ás inxustizas do presente.

Outras obras representativas do autor:

• O soño sulagado.
• Viaxe ao país dos ananos.
• Onde o mundo se chama Celanova.

Renovación Formal e Compromiso

A actitude de compromiso social, se ben con personalidade diferenciada, tamén está presente en Manuel María, Uxío Novoneyra, Bernardino Graña, entre outros.

Tamén a poesía de Xosé Luís Méndez Ferrín anterior a 1976 se pode definir como social (Poesía enteira de Heriberto Bens), pero cun maior rigor formal. Ferrín renova esta liña temática, dándolle un enfoque menos tópico e “panfletario” e introducindo elementos estéticos novidosos e abundantes referencias culturais.

O seu libro Con pólvora e magnolias combina dúas vetas: a da proclama política (a pólvora) e a da introspección persoal e intimista (as magnolias). Convértese así nun revulsivo ao marcar un novo camiño poético, afastado da poesía social, o mesmo que representa o poemario Herba aquí ou acolá, testamento poético de Cunqueiro.

Conclusión: A Irrupción da Poesía Galega

Resumindo, despois de once anos de silencio editorial debido ás circunstancias políticas, a poesía irrompe con forza. Isto fai que se mesturen autores de distintas épocas e liñas temáticas. O contido, condicionado por unha férrea censura, irá desde as liñas menos comprometidas de posguerra á preocupación polo home (liña intimista), para rematar na crítica social.