Evolución da Mortalidade e a Lonxevidade en España: Factores e Tendencias Demográficas

Mortalidade e Esperanza de Vida ao Nacer

Ata principios do século XX na taxa de mortalidade española incidían decisivamente o baixo nivel de vida do campesiñado, que representaba aínda a maior porcentaxe da poboación activa, así como as malas condicións de vida dos obreiros, as epidemias (cólera, vexigas) e as guerras (da Independencia, carlistas, coloniais en Cuba, Filipinas e Marrocos). Alcanzáronse, no ano 1900, taxas de mortalidade dun 26 por mil e de mortalidade infantil do 181 por mil.

Entrouse no século XX cun lixeiro descenso (24 por mil), pero a terrible epidemia de gripe de 1918 e anos seguintes volveu a elevala ao 33 por mil, acabando coa vida de preto de 200.000 persoas. Un novo obstáculo no camiño impediu o normal descenso: a Guerra Civil (1936–1939), que elevou o índice de mortalidade a un 34,5 por mil nos tres anos da contenda e supuxo –entre non nacidos, exiliados e mortos no combate, de fame, enfermidade ou represión– unha perda demográfica de aproximadamente un millón de persoas.

Descenso e Estabilización da Mortalidade (1940-Actualidade)

Prodúcese, nos anos posteriores ao final da Guerra, un paulatino descenso da mortalidade xeral, na que inflúe decisivamente o descenso da mortalidade infantil grazas ás melloras médico-sanitarias e alimenticias, pasando dun 18 por mil en 1940 a un 10 en 1950, a un 8,1 en 1980 e a un 8,8 en 1997, cifra que se mantivo practicamente ata hoxe (8,9 por mil).

A taxa de mortalidade acada valores moi baixos na década dos oitenta, producíndose mesmo un cambio de tendencia: a mortalidade estabilízase para logo ascender lixeiramente, o que traduce o avellentamento da poboación.

Causas e Factores Determinantes da Mortalidade

Causas máis frecuentes de mortalidade

As causas máis frecuentes da mortalidade son:

• Enfermidades cardiovasculares.
• Tumores malignos.
• Enfermidades pulmonares.
• Accidentes.
• Incidencia recente do SIDA e o Alzheimer ou demencia senil.

Hoxe en día apenas ten relevancia en España a mortalidade debida a causas esóxenas (a producida por enfermidades infecto-contaxiosas), tendo maior incidencia a mortalidade debida a causas endóxenas ou dexenerativas, como a mortalidade por cancro, fallos do sistema circulatorio (corazón) ou por accidentes de circulación (tráfico): as famosas “tres C”.

Definición de Taxas e Factores de Mellora

Hai que ter en conta que se considera alta a mortalidade a partir do 20 por mil e baixa cando se chega a menos do 10 por mil.

Os factores do descenso continuado da mortalidade hai que buscalos nos avances realizados en España no campo da:

• Hixiene.
• Alimentación.
• Medicina e asistencia sanitaria.
• Técnica e economía en xeral.

Con respecto á mortalidade infantil, se iniciamos o século XX cun 181 por mil, hoxe (datos de 2001) a cifra está nun 4 por mil.

Esperanza de Vida ao Nacer e Diferenzas por Sexo

A mortalidade non afecta por igual a todas as persoas e vai depender de varios factores como son: a idade, o sexo, a profesión, os niveis culturais e a área xeográfica.

Referíndonos, en consecuencia, á esperanza de vida ao nacer obsérvase un espectacular aumento entre a poboación española de ambos sexos: así en 1900 esta esperanza de vida non chegaba aos 35 anos e, sen embargo, en 2001 alcanza practicamente os 79.

Diferenzas de Lonxevidade entre Sexos

As diferenzas de lonxevidade entre os dous sexos fóronse acentuando no transcurso dos anos. Se en 1900 a diferenza entre a esperanza de vida masculina (33,85 anos) e feminina (35,70) era pequena, hoxe resulta moito maior: 75,30 anos para os varóns fronte aos 83 anos para as mulleres.

Este fenómeno é normal en calquera sociedade desenvolvida na que o traballo masculino –por regra xeral– comporta máis riscos físicos (accidentes e enfermidades laborais) ou certos hábitos (tabaco, alcohol, drogas) teñen máis incidencia entre os varóns. Nos países subdesenvolvidos, polo contrario, é a muller, agobiada polos traballos de dentro e fóra do fogar e por un elevadísimo número de partos, a que desfrutará dunha menor esperanza de vida.

Variacións por Profesión

A esperanza de vida varía tamén segundo a profesión: mentres que os mineiros e albaneis só chegan aos 58 anos, os executivos (75) e os sacerdotes (77) ocupan o outro extremo.