Euskarazko Perpaus Txertatuen Gida: Motak eta Adibideak

Euskarazko Perpaus Txertatuen Gida

Kontzesiboak

Ekintza nagusia betetzeko oztopoa adierazten dute, nahiz eta oztopo horrek ez duen ekintza eragozten.

Jokatuak

• -(e)n arren (ere)
• nahiz eta... -(e)n
• baina
• -(e)la(rik) ere
• -(e)la (ere)

Jokatugabeak

• -(e)n arren (ere)
• nahiz eta...
• -agatik (ere)
• -ta ere
• -(r)ik ere
• -gabe / -barik ere

Baldintzazkoak

Ekintza bat betetzeko baldintza adierazten dute.

Jokatuak

• (baldin) ba-

Jokatugabeak

• (behin)... -(e)z gero / ezkero / ezketino
• -(e)z gerotan
• -t(z)ekotan
• -t(z)ez gero(tan)
• -t(z)ekoz

Kausalak (Zergatikoak)

Ekintza nagusiaren zergatia edo kausa adierazten dute.

Jokatuak

• -(e)lako / -(e)lakoz / -(e)lakotz
• -eta
• bait-
• -(e)nez gero / -(e)nez

Jokatugabeak

• -t(z)earren
• -t(z)eagatik

Kontsekutiboak

Ekintza baten ondorioa adierazten dute.

• Honen / Horren + izena + ezen/non + -(e)n / bait-
  Adibidez: Honenbeste lotsagabea da, non/ezen ezerk ez baitu beldurtzen.
• Hain + aditza + ezen/non + -(e)n / bait-
  Adibidez: Hain urrun joan ginen, ezen ilundu egin baitzitzaigun.
• Hain ... bait- (esaldi laburretan)
  Adibidez: Hain da gose, non ez baita behin ere asetzen.
• Hainbeste / Honenbeste / Horrenbeste + ezen/non + -(e)n / bait-
  Adibidez: Hainbeste haserretu nintzen, ezen pikutara bidaltzeko puntuan egon bainintzen.
• Halako moldez / gisaz + non/ezen ... bait-
  Adibidez: Halako moldez mintzo zen, non/ezen ulertzea ezinezkoa baitzen.
• Zenbat eta... -ago, orduan eta... -ago
  Adibidez: Zenbat eta urduriago egon, orduan eta okerrago.
• Gero eta... -ago
  Adibidez: Gero eta nekatuago nago.

Konparatiboak

Bi elementuren arteko alderaketa egiten dute.

Desberdintasuna

• ...-(e)n baino ...-ago
  Adibidez: Anak Xabierrek baino gehiago erretzen du.
• Adibidez: Guk espero genuena baino hobeto atera da.

Berdintasuna

• ...-(e)n bezain...
  Adibidez: Mikel Aitor bezain argala da.
• ...adina / beste...
  Adibidez: Nik zuk adina ur edan dut.

Moduzkoak

Ekintza nagusiaren modua edo era adierazten dute.

Jokatuak (Nola?)

• -(e)n bezala / nola
• -(e)n legez
• -(e)n moduan
• -(e)nez
• -(e)n eran / gisan / antzera
• -(e)n neurrian / heinean
• ba-... bezala
• -(e)la / -(e)larik

Jokatugabeak

• -tako / -(r)iko
• Aditz jokatugabea + moduan, eran…
• -t(z)eko moduan / modukoa
• -ahala
• -t(i)an / -da / -(r)ik
• -(e)z

Helburuzkoak

Ekintza baten helburua edo xedea adierazten dute.

Jokatuak

• -(e)n (subjuntiboa). Adibidez: Etor dadin nahi dut.

Jokatugabeak

• -t(z)era
• -t(z)eko
• -t(z)ekotan / -t(z)eko asmotan
• -t(z)earren
• -t(z)eagatik

Denborazkoak (Aldizkoak)

Ekintza noiz gertatzen den adierazten dute.

Jokatuak

• -(e)nean (aldi berean)
• -(e)netik (+ hona / eta gehiago / aurrera) (noiztik?)
• -(e)neko
• -(e)nerako
• -(e)nez gero / -(e)z gero
• -(e)n arte (gazt., 'hasta que')
• -(e)n artean (gazt., 'mientras que')
• -(e)n bitartean
• -(e)n bakoitzean (gazt., 'cada vez que')
• -(e)n guztian / guztietan (gazt., 'siempre que')
• -(e)la / -(e)larik

Jokatugabeak

• -(e)z gero
• -t(u) arte (gazt., 'hasta')
• -tzen artean (gazt., 'mientras')
• -tzen bitartean
• -ta gero / ondoren / ostean
• -orduko / eta berehala / eta behingoan
• -t(z)eaz batera
• -aurretik / baino lehen(ago) / orduko (gazt., 'antes de')
• -t(z)erakoan / -t(z)ean / -(k)eran
• -takoan (eta gero)

Erlatibozkoak

Izen bati buruzko informazioa gehitzen edo zehazten dute.

Jokatuak

• -(e)n + izena
• zein... bait- / zeina... -(e)n
• bait-

Jokatugabeak

• -tako / -(d)ako / -(r)iko + izena